અમેરિકા, ઈઝરાયેલ અને ઈરાન વચ્ચેના યુદ્ધને કારણે મધ્ય પૂર્વમાં ઘણો તણાવ છે. આ ભીષણ યુદ્ધની ગરમી ભારત સુધી પહોંચી ગઈ છે. વૈશ્વિક ઉર્જા કટોકટીએ દેશમાં એલપીજી કટોકટી સર્જી છે અને પરિસ્થિતિ અચાનક એટલી ખરાબ થઈ ગઈ છે કે શહેરોમાં એલપીજી સિલિન્ડર માટેની લાઈનો જોવા મળી રહી છે અને ગેસની અછતને કારણે હોટલ અને રેસ્ટોરાં બંધ થવાના આરે છે. આ સ્થિતિ પાછળના કારણોને સમજવા માટે, ભારતની LPG આયાતની સમગ્ર સપ્લાય ચેઇનને સમજવી જરૂરી છે.
દરેક શહેરમાં એલપીજીની અછત
મધ્ય પૂર્વના યુદ્ધની અસર ભારતમાં પહેલેથી જ દેખાઈ રહી હતી, અને તેલ કંપનીઓએ માર્ચ 7 ના રોજ એલપીજી સિલિન્ડરના ભાવમાં વધારો કરવાની જાહેરાત કરી હતી. હવે, વાણિજ્યિક એલપીજી સપ્લાય હાલમાં બંધ છે, જે હોટલ અને રેસ્ટોરન્ટના વ્યવસાય પર પ્રતિકૂળ અસર કરી રહી છે. હોટેલ એસોસિએશન AHARના જણાવ્યા અનુસાર, ગેસ સપ્લાયના અભાવે મુંબઈની 20% હોટેલો બંધ કરી દેવામાં આવી છે, અને એસોસિએશને ચેતવણી આપી છે કે જો સ્થિતિ આવી જ રહી તો આગામી બે દિવસમાં 50% હોટેલો બંધ થઈ જશે. એલપીજી સંકટના કારણે માત્ર હોટલ બિઝનેસમાં જ નહીં પરંતુ સામાન્ય લોકોમાં પણ ગભરાટ છે અને તેની અસર દરેક શહેરમાં જોવા મળી રહી છે. લોકો એલપીજી સિલિન્ડર ખરીદવા માટે ગેસ એજન્સીઓની બહાર લાઈનો લગાવી રહ્યા છે.
90% એલપીજી ગલ્ફ દેશોમાંથી આયાત કરવામાં આવે છે
ગેસના કિસ્સામાં, કોઈપણ વૈશ્વિક વિક્ષેપ અહીં અનુભવાય છે. આનું કારણ એ છે કે દેશ તેના ગેસ વપરાશના લગભગ બે તૃતીયાંશ ભાગની આયાત કરે છે, જેમાં લગભગ 90% એકલા ખાડી દેશોમાંથી આવે છે. સાઉદી અરેબિયા, UAE અને કતાર જેવા દેશો આમાં સૌથી આગળ છે. અમેરિકા, ઈઝરાયેલ અને ઈરાન વચ્ચેના યુદ્ધને કારણે આ દેશોમાંથી ગેસ સપ્લાયમાં વિક્ષેપ આવ્યો છે. આ કારણોસર ગેસની અછત અચાનક વધવા લાગી છે.
ગલ્ફ દેશોમાંથી આયાત કરવી શા માટે મહત્વપૂર્ણ છે?
ઈરાન યુદ્ધને કારણે સર્જાયેલા વૈશ્વિક તણાવ વચ્ચે ભારત અમેરિકા પાસેથી એલપીજી સપ્લાય માટે અન્ય વિકલ્પો શોધી રહ્યું છે. જો કે, આયાત ડેટા દર્શાવે છે કે યુએસ એલપીજી સપ્લાય દેશની માત્ર 10% જરૂરિયાતો પૂરી કરે છે. ગલ્ફ દેશોમાંથી આયાત કરવાના ફાયદા વિશે વાત કરીએ તો, યુએસથી એલપીજી શિપમેન્ટ ભારતમાં પહોંચવામાં લગભગ 45 દિવસનો સમય લે છે, જ્યારે ગલ્ફ દેશોમાંથી આયાતમાં એક અઠવાડિયાથી ઓછો સમય લાગે છે. ભારત ટેન્કરો અને જહાજો દ્વારા લિક્વિફાઇડ એલપીજીની આયાત કરે છે, જે પ્રોપેન અને બ્યુટેનનું મિશ્રણ છે. લિક્વિફાઇડ એલપીજીને મશીનો દ્વારા ગેસમાં રૂપાંતરિત કરવામાં આવે છે અને સિલિન્ડરો અથવા પાઇપલાઇન્સ દ્વારા સપ્લાય કરવામાં આવે છે.
એલપીજી સંકટમાં સરકારની કાર્યવાહી
દેશમાં એલપીજી સંકટની અસરને ઘટાડવા માટે સરકારે તાત્કાલિક પગલાં લીધાં છે. રિફાઈનરીઓને એલપીજીનું મહત્તમ ઉત્પાદન કરવાનો આદેશ આપવામાં આવ્યો છે. સરકારે ગેઇલ અને ઓએનજીસીને મહત્તમ એલપીજીનું ઉત્પાદન કરવાનો નિર્દેશ આપ્યો છે. આ સાથે વધારાના ઉત્પાદનનો ઉપયોગ ફક્ત ઘરેલુ એલપીજીના ઉપયોગ માટે કરવાનો નિર્દેશ પણ આપવામાં આવ્યો છે.
