ભારતીય ગુપ્તચર એજન્સીઓ પાકિસ્તાન અને યુક્રેન વચ્ચે ડ્રોન ટેક્નોલોજી ટ્રાન્સફર (TOT) કરાર પર ચાંપતી નજર રાખી રહી છે. એક વરિષ્ઠ અધિકારીએ જણાવ્યું હતું કે યુરોપિયન ડ્રોન કંપની અને પાકિસ્તાનની સરકારી સંરક્ષણ કંપની હેવી ઇન્ડસ્ટ્રીઝ તક્ષશિલા (HIT) વચ્ચે ડીલ ફાઇનલ કરવામાં આવી છે. અધિકારીએ કહ્યું, “અમે આ ઘટનાક્રમ પર નજીકથી નજર રાખી રહ્યા છીએ. પાકિસ્તાન આ ડીલને ગુપ્ત રાખવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યું છે.”
આ સમાચાર એવા સમયે સામે આવ્યા છે જ્યારે પાકિસ્તાન પોતાની ડ્રોન યુદ્ધ ક્ષમતાને મજબૂત કરવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યું છે. મે 2025 માં ઓપરેશન સિંદૂર પછી, વરિષ્ઠ પાકિસ્તાની સૈન્ય અધિકારીઓ યુક્રેન, રશિયા અને યુરોપની ડ્રોન કંપનીઓના સંપર્કમાં હતા. તેઓ મધ્યમ-ઊંચાઈના લાંબા અંતર (MALE) ડ્રોન શોધી રહ્યા હતા. જો આ ડીલ પૂર્ણ થશે તો પાકિસ્તાનની ડ્રોન યુદ્ધ ક્ષમતામાં વધારો થશે.
ઓપરેશન સિંદૂર: ડ્રોન હુમલામાંથી પાઠ
ઓપરેશન સિંદૂર મે 2025 માં થયું હતું. તે દરમિયાન, પાકિસ્તાની સેનાએ પશ્ચિમ સરહદ પર ડ્રોન અને અન્ય હથિયારોથી ઘણા હુમલા કર્યા હતા. જો કે, ભારતીય સંરક્ષણ દળોએ આ હુમલાઓને સંપૂર્ણપણે નિષ્ફળ બનાવ્યા હતા. આ સંઘર્ષમાં માનવરહિત હવાઈ વાહનો (યુએએસ) એ મહત્વની ભૂમિકા ભજવી હતી. આ ઘટનાએ ભારતને તેની ડ્રોન યુદ્ધની તૈયારીઓને મજબૂત કરવા માટે પ્રોત્સાહિત કર્યા.
રશિયા-યુક્રેન યુદ્ધમાંથી પાઠ
વિશ્વભરમાં ડ્રોનનો ઉપયોગ ઝડપથી વધી રહ્યો છે. રશિયા અને યુક્રેન વચ્ચે ચાલી રહેલા યુદ્ધમાં બંને દેશો એકબીજાના ઉર્જા કેન્દ્રો, મિલિટરી બેઝ અને ફેક્ટરીઓ પર હુમલો કરવા માટે ડ્રોનનો ઉપયોગ કરી રહ્યા છે. લાંબા અંતરના ડ્રોન રશિયા અને યુક્રેનના આંતરિક ભાગમાં ઓઇલ રિફાઇનરીઓ અને લોજિસ્ટિક્સ કેન્દ્રોને નિશાન બનાવી રહ્યા છે. પાકિસ્તાન આ સંઘર્ષમાંથી શીખી રહ્યું છે અને પોતાની સેનાને નવી ટેક્નોલોજીથી સજ્જ કરવા માંગે છે.
ઉત્તરી આર્મી કમાન્ડની ડ્રોન સમીક્ષા
ઉત્તરી આર્મી કમાન્ડના કમાન્ડર લેફ્ટનન્ટ જનરલ પ્રતીક શર્માએ ગુરુવારે ડ્રોન યુદ્ધ તૈયારીઓની સમીક્ષા કરી. તેમને આધુનિક ડ્રોનની લડાયક ક્ષમતાઓ અને સજ્જતા વિશે માહિતી આપવામાં આવી હતી. લેફ્ટનન્ટ જનરલ શર્માએ તમામ રેન્કની પ્રશંસા કરી હતી. તેમણે બહુ-ક્ષેત્રીય અભિયાનોમાં નવીનતા, ટેકનિકલ શ્રેષ્ઠતા અને ક્ષમતા વિકાસ પર ભાર મૂકવાનું આહ્વાન કર્યું હતું. આ પહેલ દર્શાવે છે કે ઉત્તરી કમાન્ડ આધુનિક યુદ્ધમાં તેની ધાર જાળવી રાખવા માટે નવી તકનીકોનો ઉપયોગ કરી રહી છે.
ભારતની વ્યૂહરચના: તકેદારી અને સજ્જતા
ભારતીય એજન્સીઓ આ સોદાને લઈને ચિંતિત છે કારણ કે પાકિસ્તાનની ડ્રોનની ક્ષમતામાં વધારો થવાથી સરહદ પર ખતરો વધી શકે છે. નિષ્ણાતોનું કહેવું છે કે ભારતે તેની ડ્રોન ટેક્નોલોજીને વધુ મજબૂત કરવી પડશે. ઓપરેશન સિંદૂર જેવી ઘટનાઓએ ડ્રોન હુમલાનો સામનો કરવાની ભારતની ક્ષમતા દર્શાવી છે. ભવિષ્ય માટે સતત દેખરેખ જરૂરી છે. આ વિકાસ પ્રાદેશિક સુરક્ષામાં ટર્નિંગ પોઈન્ટ સાબિત થઈ શકે છે. ભારત સરકારે હજુ સુધી કોઈ સત્તાવાર નિવેદન બહાર પાડ્યું નથી, પરંતુ સૈન્ય તૈયારીઓ તેજ કરી દેવામાં આવી છે.
