પાકિસ્તાનમાં સૈન્ય તેના સૌથી શક્તિશાળી તબક્કામાં પહોંચી ગયું છે. અગાઉ ચૂંટાયેલી સરકારોને હટાવીને સત્તા પર કબજો જમાવનાર સૈન્ય હવે આમ કર્યા વિના પણ પોતાને સૌથી શક્તિશાળી બનાવ્યું છે. આર્મી ચીફ અસીમ મુનીરે ગુરુવારે દેશના પ્રથમ ચીફ ઓફ ડિફેન્સ ફોર્સ (CDF) તરીકેનો કાર્યભાર સંભાળ્યો. આ પોસ્ટ પાકિસ્તાની બંધારણના 27મા સુધારા દ્વારા બનાવવામાં આવી હતી. અસીમ મુનીર હવે પાંચ વર્ષ માટે આર્મી, એરફોર્સ અને નેવી એમ ત્રણેય સેવાઓનું નેતૃત્વ કરશે. મુનીરની વધેલી શક્તિથી વિસ્તારની સ્થિરતા પણ જોખમાય છે. મુનીરનું વલણ ભારત વિરોધી રહ્યું છે, જેના કારણે ભવિષ્યમાં પણ તે આવી પ્રવૃત્તિઓમાં સામેલ થઈ શકે તેવી આશંકા છે.
1 નવેમ્બરના રોજ, પાકિસ્તાનની સંસદે બંધારણમાં સુધારો કરીને જોઈન્ટ ચીફ્સ ઑફ સ્ટાફ કમિટી (CJCSC) ના અધ્યક્ષ પદને નાબૂદ કર્યું. ત્રણેય સેનાઓમાં આ સૌથી વરિષ્ઠ ભૂમિકા હતી. ભારત સાથેના 1971ના યુદ્ધમાં પાકિસ્તાનની હાર બાદ પૂર્વ વડાપ્રધાન ઝુલ્ફીકાર અલી ભુટ્ટો દ્વારા 1976માં આ પોસ્ટ બનાવવામાં આવી હતી.
પાકિસ્તાની સૈન્યનો ઇતિહાસ
1947 થી, પાકિસ્તાન નાગરિક અને સૈન્ય શાસન વચ્ચે ઓચિંતું છે. દેશ પર ખુલ્લેઆમ શાસન કરનારા છેલ્લા આર્મી ચીફ જનરલ પરવેઝ મુશર્રફ હતા. મુશર્રફે 1999માં બળવો કરીને સત્તા કબજે કરી અને 2008 સુધી પ્રમુખ રહ્યા. ત્યારથી, અસંખ્ય વિવાદો છતાં, દેશ નાગરિક સરકારો હેઠળ છે.
તાજેતરના 27મા સુધારાએ દેશમાં સત્તાના સંતુલનને સૈન્ય તરફ ઘણી હદ સુધી ઝુકાવ્યું છે. આ બદલાવે આર્મી ચીફ મુનીરને અન્ય બે સૈન્ય દળોના વડાઓ કરતાં ઘણા ઉપર મૂકી દીધા છે. તેમને દેશની પરમાણુ શસ્ત્ર પ્રણાલીના એકમાત્ર પ્રભારી પણ બનાવવામાં આવ્યા છે. ત્રણેય દળોનું સંપૂર્ણ નિયંત્રણ હવે રાષ્ટ્રપતિ અને કેબિનેટને બદલે સીડીએફને સોંપવામાં આવ્યું છે.
મુનીર રાષ્ટ્રપતિ કરતાં વધુ શક્તિશાળી છે
બંધારણમાં થયેલા ફેરફારોથી મુનીરને રાષ્ટ્રપતિની જેમ કાયદાકીય કવચ આપવામાં આવ્યું છે. રાષ્ટ્રપતિની જેમ તેમને કોઈપણ કાયદાકીય કેસમાંથી આજીવન ઈમ્યુનિટી મળશે. આ ફેરફારોથી સૈન્ય પર સરકારી દેખરેખ પણ ઘટી છે. CDF પાસે હવે સરકારની ઘણી સત્તાઓ છે. તે એનએસસીના વડાને પણ પસંદ કરશે જે પરમાણુ શસ્ત્રો પર નજર રાખે છે.
નવેમ્બર 2022માં આર્મી ચીફ બનેલા અસીમ મુનીરે ઝડપથી સત્તા મેળવી છે. તેમને ખાસ કરીને ઈમરાન ખાનની સરકારના પતન અને શેહબાઝ શરીફના વડા પ્રધાન બનવાથી ફાયદો થયો. ઈમરાન ખાનની સરકારના પતન બાદ શાહબાઝ શરીફ સરકારે તેમને આર્મી ચીફ બનાવ્યા હતા. ત્યારબાદ, આ વર્ષે મે મહિનામાં ભારત સાથે ચાર દિવસની અથડામણ બાદ, મુનીરને ફિલ્ડ માર્શલના પદ પર બઢતી આપવામાં આવી હતી.
‘મોસ્ટ પાવરફુલ’ મુનીર
સંરક્ષણ નિષ્ણાત નઈમ ખાલિદ લોધીનું કહેવું છે કે આસિમ મુનીર હવે પાકિસ્તાનનો સૌથી શક્તિશાળી વ્યક્તિ બની ગયો છે જેમાં કોઈ શંકા નથી. તેમને વધુ પડતી સત્તા આપવા માટે નેતાઓ પોતે જ જવાબદાર છે. પોતાના મામૂલી ફાયદા માટે પાકિસ્તાની નેતાઓએ દેશની લોકશાહીને અનેક મોરચે દાવ પર લગાવી દીધી છે.
લેખક અને દક્ષિણ એશિયાના નિષ્ણાત શુજા નવાઝ 27મા સુધારાને વર્તમાન સરકારની વોટ બચાવવાની વ્યૂહરચના તરીકે જુએ છે. તેમનું માનવું છે કે નેતાઓએ તેમની વીમા પૉલિસીનું નવીકરણ કર્યું છે. મુનીરનો પાંચ વર્ષનો કાર્યકાળ તેમના કાર્યકાળ કરતાં વધુ સમય સુધી ચાલશે. તેથી જ્યારે ચૂંટણી આવશે ત્યારે તેમને સૈન્યનું સમર્થન મળશે.
નવાઝે કહ્યું કે મુનીર પાસે હવે પરવેઝ મુશર્રફ જેટલી જ શક્તિ છે. મુશર્રફની જેમ તેમની પાસે આધીન વડા પ્રધાન છે અને સેનાનું માળખું બદલવાની શક્તિ છે. સીડીએફ તરીકે, તે સૈન્ય કમાન્ડને સંપૂર્ણપણે બદલી શકે છે અને દળને આધુનિક બનાવી શકે છે. બીજા શબ્દોમાં કહીએ તો, તેઓ હવે પાકિસ્તાનના સર્વોચ્ચ નેતા જેવા છે.
