‘યુદ્ધ અને સુરક્ષાથી લઈને સંરક્ષણ તકનીક સુધી…’ જાણો ભારત અને ઈઝરાયેલ વચ્ચેના સંબંધો કેટલા જટિલ છે?

ઇઝરાયેલના વડાપ્રધાન બેન્જામિન નેતન્યાહૂ ડિસેમ્બરમાં ભારતની મુલાકાતે આવવાના હતા. પરંતુ, કેટલાક કારણોસર આ પ્રવાસ સ્થગિત કરવામાં આવ્યો છે. ઈઝરાયેલના વડાપ્રધાન કાર્યાલયે કહ્યું કે નેતન્યાહુની ભારત મુલાકાત માટે નવી તારીખો પર વાતચીત ચાલી રહી છે. આ વર્ષે આ ત્રીજી વખત છે જ્યારે પીએમ નેતન્યાહૂની મુલાકાત સ્થગિત કરવામાં આવી છે. દરમિયાન, ઇઝરાયેલી મીડિયા અને અન્ય લોકોએ દાવો કર્યો હતો કે સુરક્ષાની ચિંતાઓને કારણે આ નિર્ણય લેવામાં આવ્યો છે. જો કે, ઇઝરાયેલના અધિકારીઓએ તમામ અટકળો પર પૂર્ણવિરામ મૂક્યું હતું. અધિકારીઓએ કહ્યું કે, ઈઝરાયેલના વડાપ્રધાનને પીએમ નરેન્દ્ર મોદીના નેતૃત્વમાં ભારતની સુરક્ષામાં સંપૂર્ણ વિશ્વાસ છે. તેની ટીમ પહેલેથી જ તેના ભારત પ્રવાસની નવી તારીખ અંગે ચર્ચા કરી રહી છે.

નેતન્યાહુ 2018માં ભારત આવ્યા હતા

નોંધ કરો કે ઇઝરાયેલના વડા પ્રધાને અગાઉ 2018 માં ભારતની મુલાકાત લીધી હતી. જો કે, ભારત અને ઇઝરાયેલ વચ્ચેના સંબંધો હંમેશા એટલા ગાઢ રહ્યા નથી જેટલા તેઓ મોદી સરકાર હેઠળ હતા. આનો અર્થ એ નથી કે બંને દેશો વચ્ચે કોઈ ભાગીદારી નહોતી. બંને દેશો વચ્ચે લાંબા સમયથી સંરક્ષણ ભાગીદારી છે.

બંને દેશો વચ્ચે કેટલા જૂના સંબંધો છે?

14 મે, 1948 ના રોજ, ઇઝરાયેલને સ્વતંત્ર દેશ બનાવવા માટે સંયુક્ત રાષ્ટ્રમાં પ્રસ્તાવ મૂકવામાં આવ્યો. શરૂઆતમાં, ભારતના તત્કાલીન વડા પ્રધાન જવાહરલાલ નેહરુ આ પ્રસ્તાવની તરફેણમાં ન હતા, પરંતુ બે વર્ષમાં, 1950 માં, તેમણે ઇઝરાયેલને સ્વતંત્ર દેશ તરીકે માન્યતા આપી. જો કે, 1992 માં બંને દેશો વચ્ચે રાજદ્વારી સંબંધો સ્થાપિત થયા હતા. ભારતે પેલેસ્ટાઈનને સમર્થન આપ્યું હતું, તેથી જ ઈઝરાયેલને માન્યતા આપવામાં આટલો સમય લાગ્યો હતો. જો કે સંરક્ષણ ક્ષેત્રે ભારત અને ઈઝરાયેલની મિત્રતા ઘણી જૂની છે. ઈઝરાયેલે 1962ના ભારત-ચીન યુદ્ધમાં માત્ર મોર્ટાર અને એન્ટી-મોર્ટાર સાધનો જ આપ્યા ન હતા, પરંતુ કારગિલ યુદ્ધમાં ભારતને સૈન્ય મદદ પણ કરી હતી.

મોરારજી દેસાઈની સરકારે મહત્વની ભૂમિકા ભજવી હતી

તેમ છતાં, બંને દેશો વચ્ચે ઊંડી અણબનાવ સર્જાઈ હતી, જેને મોરારજી દેસાઈની સરકારે 1977માં દૂર કરવા માટે પગલાં લીધાં હતાં. તેનું પરિણામ તત્કાલીન ઈઝરાયેલના સંરક્ષણ પ્રધાન દ્વારા ગુપ્ત મુલાકાતમાં આવ્યું હતું. ત્યારબાદ 1985માં તત્કાલિન વડાપ્રધાન રાજીવ ગાંધી અને શિમોન પેરેસ યુએનજીએમાં મળ્યા હતા. 1992માં તત્કાલિન વડાપ્રધાન નરસિમ્હા રાવના નેતૃત્વમાં બંને દેશો વચ્ચે રાજકીય સંબંધો પુનઃસ્થાપિત થયા હતા. 2000 માં, તત્કાલિન ગૃહ પ્રધાન લાલ કૃષ્ણ અડવાણીએ ભારતની પ્રથમ ઉચ્ચ-સ્તરીય સત્તાવાર ઇઝરાયેલ મુલાકાત લીધી હતી. ત્યારબાદ 2003માં તત્કાલિન વિદેશ મંત્રી જસવંત સિંહે પ્રથમ વખત ઈઝરાયેલની મુલાકાત લીધી હતી. 2003માં જ ઈઝરાયેલના તત્કાલિન વડાપ્રધાન એરિયલ શેરોન પણ ભારતની મુલાકાતે આવ્યા હતા.

પીએમ તરીકે નરેન્દ્ર મોદીની પ્રથમ ઈઝરાયેલ મુલાકાત સંબંધોને મજબૂત બનાવે છે

ભારતના પૂર્વ રાષ્ટ્રપતિ પ્રણવ મુખર્જી 2015માં ઈઝરાયેલની મુલાકાતે ગયા હતા.ત્યાર સુધી કોઈ પણ ભારતીય વડાપ્રધાન ઈઝરાયેલની મુલાકાતે ગયા ન હતા. વડા પ્રધાન તરીકે નરેન્દ્ર મોદીની પ્રથમ મુલાકાત 2017 માં થઈ હતી, જે 1950 માં ભારતે ઈઝરાયેલને સ્વતંત્ર દેશ તરીકે માન્યતા આપી ત્યારથી કોઈ ભારતીય વડા પ્રધાનની પ્રથમ મુલાકાત હતી. PM મોદીના નેતૃત્વ હેઠળ, બંને દેશો વચ્ચેના સંબંધો વધુ મજબૂત બન્યા છે.

આ ક્ષેત્રોમાં ઈઝરાયેલ ભારતનો મહત્વપૂર્ણ ભાગીદાર છે

ભારત અને ઈઝરાયેલ સંરક્ષણ, કૃષિ, ટેકનોલોજી અને ઉર્જા ક્ષેત્રે મહત્વપૂર્ણ ભાગીદારો છે. 2020 અને 2024 વચ્ચે બંને દેશો વચ્ચે ઘણી મોટી સંરક્ષણ ભાગીદારી થઈ છે. બંને દેશો સાંસ્કૃતિક રીતે પણ જોડાયેલા છે, કારણ કે લગભગ બે હજાર વર્ષ પહેલાં યહૂદીઓ ભારતમાં આવ્યા હતા. તાજેતરના સમયમાં ભારત અને ઈઝરાયેલ વચ્ચેનો વિશ્વાસ વધુ ગાઢ બન્યો છે. ભારત પેલેસ્ટાઈનને સમર્થન આપવાનું ચાલુ રાખે છે, પરંતુ આતંકવાદ સામેની લડાઈમાં ઈઝરાયેલની સાથે મજબૂત રીતે ઊભું છે. આતંકવાદ સામેની લડાઈમાં ઈઝરાયેલે પણ ભારતને સતત સમર્થન આપ્યું છે.