બાંગ્લાદેશ ભારતમાંથી પદભ્રષ્ટ વડાપ્રધાન શેખ હસીના અને ગૃહમંત્રી અસદુઝમાન ખાન કમાલના પ્રત્યાર્પણ માટે ઈન્ટરપોલની મદદ લેવાની તૈયારી કરી રહ્યું છે. ઢાકા સ્થિત ઈન્ટરનેશનલ ક્રિમિનલ ટ્રિબ્યુનલ (ICT) એ માનવતા વિરુદ્ધના ગુના બદલ તેને મૃત્યુદંડની સજા ફટકાર્યાના દિવસો બાદ આ પગલું આવ્યું છે. કેટલાંક બાંગ્લાદેશી મીડિયાએ ભારતમાંથી હસીનાના પ્રત્યાર્પણ માટે ઇન્ટરપોલની મદદ લેવાની યોજનાની જાણ કરી છે. અગાઉ, બાંગ્લાદેશના વિદેશ મંત્રાલયે કહ્યું હતું કે તે શેખ હસીનાના પ્રત્યાર્પણ માટે ભારતને ફરીથી ઔપચારિક પત્ર મોકલી રહ્યું છે. આ બાંગ્લાદેશના સર્વોચ્ચ નેતા મોહમ્મદ યુનુસની શેખ હસીનાને ફાંસી આપવા અંગેની બેચેની દર્શાવે છે.
2014ના જુલાઈ-ઓગસ્ટના વિદ્રોહ દરમિયાન માનવતા વિરુદ્ધના ગુનાઓ બદલ શેખ હસીના અને અસદુઝમાન ખાન કમાલ બંનેને ગેરહાજરીમાં મૃત્યુદંડની સજા ફટકારવામાં આવી હતી. જો કે, અન્ય શંકાસ્પદ, ભૂતપૂર્વ પોલીસ વડા ચૌધરી અબ્દુલ્લા અલ-મામુન સરકારી સાક્ષી બન્યા હતા. તેમની જુબાનીના આધારે, શેખ હસીના અને અસદુઝમાન ખાનને મૃત્યુદંડની સજા સંભળાવવામાં આવી હતી, જ્યારે અબ્દુલ્લા અલ-મામુનને મૃત્યુદંડથી બચવામાં આવ્યો હતો. તેને પાંચ વર્ષની જેલની સજા ફટકારવામાં આવી હતી.
શેખ હસીનાએ શા માટે દેશ છોડવો પડ્યો?
જુલાઈ-ઓગસ્ટ 2024માં બાંગ્લાદેશમાં વિદ્યાર્થીઓના વિરોધને ઈસ્લામિક જૂથો દ્વારા હાઈજેક કરવામાં આવ્યો હતો. આ પછી શેખ હસીનાને હિંસા દ્વારા સત્તા પરથી હટાવવામાં આવ્યા હતા. ઇસ્લામિક ટોળું તેને મારી નાખવા માંગતું હતું, તેને ભારત ભાગી જવાની ફરજ પડી હતી. તે હાલમાં ભારતમાં અજ્ઞાત સ્થળે રહે છે. અહેવાલો સૂચવે છે કે અસદુઝમાન ખાન કમાલ પણ ભારતમાં ક્યાંક રહે છે, પરંતુ તેના ઠેકાણા વિશે કોઈ પુષ્ટિ થયેલ માહિતી નથી.
શું ઈન્ટરપોલ શેખ હસીના માટે રેડ નોટિસ જાહેર કરશે?
બાંગ્લાદેશી દૈનિક ધ ફાઇનાન્સિયલ એક્સપ્રેસના અહેવાલમાં જણાવાયું છે કે શેખ હસીના અને અસદુઝમાન ખાન કમાલને સોમવારે સજા સંભળાવવામાં આવ્યા બાદ ફરિયાદી ગાઝી એમ.એચ. તમિમે મંગળવારે જણાવ્યું હતું કે “દોષિત વોરંટના આધારે” બે ભાગેડુઓ માટે ઇન્ટરપોલ રેડ નોટિસ જારી કરવાની વિનંતી કરવાની તૈયારી ચાલી રહી છે. “બંને આરોપીઓ ફરાર છે અને ટ્રિબ્યુનલના ધરપકડ વોરંટ સાથે ઇન્ટરપોલને રેડ નોટિસ જારી કરવાની અરજી પહેલાથી જ સબમિટ કરવામાં આવી છે. અમે હવે વિદેશ મંત્રાલય દ્વારા સંસ્થાને વિનંતી કરીશું કે ધરપકડ વોરંટને બદલે દોષિત ઠરાવના આધારે નવી રેડ નોટિસ જારી કરે,” તેમણે કહ્યું. યુનુસ સરકાર હસીનાના પ્રત્યાર્પણ માટે ઔપચારિક રીતે ભારતને વિનંતી કરશે.
સોમવારના નિર્ણય પછી, યુનુસ વહીવટીતંત્રના કાયદા, ન્યાય અને સંસદીય બાબતોના સલાહકાર આસિફ નઝરુલે કહ્યું કે ઢાકા શેખ હસીના અને કમાલના પ્રત્યાર્પણ માટે નવી દિલ્હીને ઔપચારિક રીતે પત્ર લખશે. જોકે ભારતે ઢાકાની વિનંતીઓનો સીધો જવાબ આપ્યો નથી, પરંતુ ICTY એ બંનેને મૃત્યુદંડની સજા ફટકાર્યા પછી તેણે સંતુલિત નિવેદન બહાર પાડ્યું હતું. ભારતે કહ્યું કે તે “બાંગ્લાદેશના લોકોના શ્રેષ્ઠ હિત” માટે પ્રતિબદ્ધ છે અને “હંમેશા તમામ હિતધારકો સાથે રચનાત્મક રીતે જોડાશે.”
બાંગ્લાદેશ પોલીસે ઇન્ટરપોલની પણ મદદ માંગી છે
બાંગ્લાદેશ પોલીસે ઈન્ટરપોલને ગયા વર્ષે નોંધાયેલા કેસો બાદ શેખ હસીના સહિત માનવતા વિરુદ્ધના ગુનાના આરોપી 12 “ફરાર” શકમંદો માટે રેડ નોટિસ જારી કરવા વિનંતી કરી છે. ઢાકાના વિદેશ મંત્રાલયે કહ્યું છે કે તે ભારતને મોકલવા માટેની નોટને અંતિમ સ્વરૂપ આપી રહ્યું છે અને થોડા દિવસોમાં તેને મોકલી શકે છે. ડેઈલી સ્ટારના અહેવાલ મુજબ, એક વરિષ્ઠ અધિકારીએ જણાવ્યું કે ઢાકાએ ડિસેમ્બર 2024માં હસીનાના પ્રત્યાર્પણ માટે ભારતને પત્ર લખીને વિનંતી કરી હતી, પરંતુ કોઈ જવાબ મળ્યો ન હતો.
શું ભારત શેખ હસીનાના પ્રત્યાર્પણનો ઇનકાર કરી શકે છે?
ભારત અને બાંગ્લાદેશ વચ્ચે 2013ની પ્રત્યાર્પણ સંધિ છે જે બંને દેશોને દોષિત ભાગેડુઓને સોંપવાની ફરજ પાડે છે. જો કે, સંધિ “રાજકીય પ્રકૃતિ” ના કેસોમાં ઇનકાર કરવાની પણ મંજૂરી આપે છે. નિષ્ણાતોનું કહેવું છે કે હસીનાનો કેસ કાયદાકીય રીતે ગ્રે અને રાજકીય રીતે સંવેદનશીલ વિસ્તારમાં આવી શકે છે. દરમિયાન, આઇસીટી પ્રોસિક્યુટરે કહ્યું કે હસીના અને કમલે 30 દિવસની અંદર સ્પેશિયલ ટ્રિબ્યુનલ એક્ટ હેઠળ આત્મસમર્પણ કરવું પડશે અને અપીલ દાખલ કરવી પડશે.
