હિંદુ કેલેન્ડરમાં માર્ગશીર્ષ મહિનો દેવતાઓનો પ્રિય મહિનો માનવામાં આવે છે. જ્યારે આ પવિત્ર મહિનામાં ભગવાન કૃષ્ણની વિશેષ પૂજા કરવામાં આવે છે, ત્યારે ત્રયોદશી તિથિએ રાખવામાં આવેલ પ્રદોષ વ્રત ભગવાન શિવ અને દેવી પાર્વતીની પૂજા માટે અત્યંત ફળદાયી માનવામાં આવે છે. એવી માન્યતા છે કે પ્રદોષ કાળમાં શિવની પૂજા કરવાથી બધી મનોકામનાઓ પૂર્ણ થાય છે. નવેમ્બર 2025નું પ્રથમ પ્રદોષ વ્રત આજે, સોમવાર, 17 નવેમ્બર 2025, કૃષ્ણ પક્ષની ત્રયોદશી તિથિએ મનાવવામાં આવી રહ્યું છે. તે સોમવાર આવે છે, તેથી આ વ્રત સોમ પ્રદોષ તરીકે ઓળખાશે, જે તેનું ધાર્મિક મહત્વ વધારે છે.
એવું માનવામાં આવે છે કે સોમ પ્રદોષ વ્રતનું પાલન કરવાથી બમણું પરિણામ મળે છે, કારણ કે તે બે શુભ સંયોગોનું સંયોજન છે – સોમવાર અને પ્રદોષ વ્રત. શાસ્ત્રોમાં કહેવાયું છે કે જે લોકો સોમ પ્રદોષના દિવસે વિધિ-વિધાન પ્રમાણે ભગવાન શિવ અને દેવી પાર્વતીની પૂજા કરે છે, તેમને બંને વ્રતના આશીર્વાદ મળે છે, તેમની મનોકામનાઓ જલ્દી પૂરી થાય છે અને જીવનમાં આવતી અડચણો દૂર થાય છે.
સોમ પ્રદોષ પૂજા દરમિયાન શિવલિંગને બેલપત્ર, ચોખા, ચંદન, ધૂપ અને ગંગાજળથી અભિષેક કરવો વિશેષ શુભ માનવામાં આવે છે. આમ કરવાથી શિવની કૃપા પ્રાપ્ત થાય છે. પંચાંગ અનુસાર આજે પ્રદોષ વ્રતના અવસર પર શિવની પૂજા કરવાનો શ્રેષ્ઠ સમય પ્રદોષ કાલ છે. આ પવિત્ર સમયગાળો સૂર્યાસ્ત પછી તરત જ શરૂ થાય છે અને લગભગ દોઢ કલાક સુધી ચાલે છે. આ શુભ સમય સાંજે 4:55 થી 7:32 સુધીનો રહેશે.
પ્રદોષ કાળમાં પૂજા
પ્રદોષ વ્રત દરમિયાન પૂજાનો સૌથી મહત્વપૂર્ણ સમય પ્રદોષ કાલ માનવામાં આવે છે, જે સૂર્યાસ્ત પછી લગભગ દોઢ કલાક સુધી ચાલે છે. આ પવિત્ર સમયગાળો છે જ્યારે ભગવાન શિવ તેમના ભક્તો પર વિશેષ આશીર્વાદ વરસાવે છે. તેથી આ સમય દરમિયાન કરવામાં આવતી પૂજા, જલાભિષેક અને પ્રદોષ સ્તોત્રનો પાઠ અત્યંત શુભ માનવામાં આવે છે.
પૂજા પદ્ધતિ
બ્રહ્મ મુહૂર્તમાં સવારે ઊઠીને સ્નાન કરવું. સ્વચ્છ અને હળવા રંગના કપડાં પહેરો. ઉપવાસ રાખવાની પ્રતિજ્ઞા લો. પ્રદોષ કાળમાં પૂજા શરૂ કરો. તમારા પૂજા સ્થાન પર શિવલિંગ સ્થાપિત કરો અથવા મંદિરની મુલાકાત લો. ભગવાન શિવ અને દેવી પાર્વતીની મૂર્તિઓ પર પાણી અને ગંગાજળનો છંટકાવ કરો. દીવો પ્રગટાવો અને ધૂપ કરો. રોલી, ચોખા, ચંદન, અખંડ ચોખાના દાણા અને ફૂલ ચઢાવો. શિવલિંગને ગંગાજળ, દૂધ, દહીં, મધ અને ઘીથી અભિષેક કરો. બેલપત્ર, ધતુરા અને ફળ અર્પણ કરો. “ઓમ નમઃ શિવાય” મંત્રનો ઓછામાં ઓછો 108 વાર જાપ કરો. પ્રદોષ વ્રત માટે શિવ પ્રદોષ સ્તોત્રનો પાઠ કરો. શિવ ચાલીસા અને મહામૃત્યુંજય મંત્રનો જાપ કરવાથી પણ ફાયદો થાય છે. ભગવાન શિવ અને દેવી પાર્વતીની આરતી કરો. ઉપવાસ રાત્રે અથવા બીજા દિવસે સવારે તૂટી જાય છે.
