છેલ્લા એક દાયકામાં, ભારતે તેના વૈશ્વિક વેપાર પદચિહ્નને સતત વિસ્તરણ કર્યું છે. તાજેતરમાં, ભારતે ઓમાન સાથે વ્યાપક આર્થિક ભાગીદારી કરાર પર હસ્તાક્ષર કરીને આ પ્રવાસમાં વધુ એક સીમાચિહ્ન ઉમેર્યું છે. આનાથી ભારતના વેપાર કરારોની કુલ સંખ્યા 17 થઈ ગઈ છે.
આજ સુધીના ભારતના કુલ વેપાર કરાર
ડિસેમ્બર 2025 સુધીમાં, ભારતે વિવિધ દેશો અને પ્રાદેશિક જૂથો સાથે 17 વેપાર કરારો પર હસ્તાક્ષર કર્યા છે. આમાં 13 મુક્ત વેપાર કરારો (FTAs) અને કેટલાક પ્રેફરન્શિયલ ટ્રેડ એગ્રીમેન્ટ્સ અને આર્થિક સહયોગ કરારોનો સમાવેશ થાય છે. એકંદરે, આ કરારો વૈશ્વિક વેપારના મોટા હિસ્સાને આવરી લે છે અને ભારતીય નિકાસકારોને મુખ્ય આંતરરાષ્ટ્રીય બજારોમાં પ્રેફરન્શિયલ અથવા ડ્યુટી-ફ્રી ઍક્સેસ પ્રદાન કરે છે.
ઓમાન ભારતનું 17મું વેપાર ભાગીદાર બન્યું
ડિસેમ્બર 2025માં હસ્તાક્ષર કરાયેલ ભારત-ઓમાન વ્યાપક આર્થિક ભાગીદારી કરાર એ ભારતનો સૌથી નવો વેપાર સોદો છે અને UAE પછી ગલ્ફ ક્ષેત્રમાં તેનો બીજો મોટો કરાર છે. આ કરાર હેઠળ, 98% ભારતીય માલને ઓમાનમાં શૂન્ય-ડ્યુટી ઍક્સેસ મળશે.
ભારત દ્વારા મુક્ત વેપાર કરાર
ભારતના મુક્ત વેપાર કરારો અને વ્યાપક વેપાર કરારોમાં વિશ્વની કેટલીક સૌથી મોટી અર્થવ્યવસ્થાઓ સાથેના કરારોનો સમાવેશ થાય છે. આમાં યુનાઇટેડ કિંગડમનો પણ સમાવેશ થાય છે, જેની સાથે ભારતે 2025માં વ્યાપક આર્થિક અને વેપાર કરાર પર હસ્તાક્ષર કર્યા હતા, જે ભારતીય નિકાસના 99% પર ડ્યૂટી-ફ્રી એક્સેસ આપે છે. ભારતે ઓસ્ટ્રેલિયા (ECTA), જાપાન (CEPA), દક્ષિણ કોરિયા (CEPA), સંયુક્ત આરબ અમીરાત (CEPA) અને મોરેશિયસ (CEPA) સાથે પણ કરાર કર્યા છે. દક્ષિણપૂર્વ એશિયામાં, ભારતે સિંગાપોર અને મલેશિયા સાથે વ્યાપક કરારો પર હસ્તાક્ષર કર્યા છે અને શ્રીલંકા સાથે મુક્ત વેપાર કરાર તેમજ થાઈલેન્ડ સાથે અર્લી હાર્વેસ્ટ એગ્રીમેન્ટ જાળવી રાખ્યા છે. આ વેપાર કરારોથી ભારતને શું લાભ મળે છે?
ભારતના મુક્ત વેપાર કરારો ભારતીય માલ પરની આયાત શુલ્ક ઘટાડવા અથવા દૂર કરવા માટે રચાયેલ છે. ટેક્સટાઇલ, ફાર્માસ્યુટિકલ્સ, એન્જિનિયરિંગ ગુડ્સ અને મરીન પ્રોડક્ટ્સ જેવા સેક્ટરને સૌથી વધુ ફાયદો થાય છે. ઘણા કરારોમાં એવી જોગવાઈઓ પણ સામેલ છે જે ભારતીય વ્યાવસાયિકો માટે, ખાસ કરીને આઈટી, હેલ્થકેર અને એન્જિનિયરિંગ ક્ષેત્રના લોકો માટે વિદેશમાં કામ કરવાનું સરળ બનાવે છે. આ કરારો વિદેશી સીધા રોકાણ માટે મજબૂત રક્ષણ અને પ્રોત્સાહનો પણ પ્રદાન કરે છે.
