રશિયાના રાષ્ટ્રપતિ વ્લાદિમીર પુતિનની ભારત મુલાકાત પહેલા, રશિયન સંસદના નીચલા ગૃહ ડુમાએ સંરક્ષણ સહયોગ સંબંધિત સૈન્ય કરારને મંજૂરી આપી હતી. રશિયન સંસદે મંગળવાર, 3 ડિસેમ્બરના રોજ કરારને બહાલી આપી હતી. રશિયન રાષ્ટ્રપતિ 4 ડિસેમ્બરે ભારત આવી રહ્યા છે. આ કરાર ભારત અને રશિયાની સરકારો વચ્ચે થયો હતો. ત્યારબાદ જો ભારત અને રશિયાની સરકારો મંજૂરી આપે તો 5 વર્ષ સુધી 5 રશિયન યુદ્ધ જહાજ, 10 સૈન્ય વિમાન અને 3,000 સૈનિકો ભારતની ધરતી પર તૈનાત થઈ શકે છે. તેને વધુ 5 વર્ષ માટે લંબાવી શકાય છે. એ જ રીતે, સમાન સંખ્યામાં ભારતીય સૈનિકો અને યુદ્ધ જહાજો પણ રશિયન ધરતી પર તૈનાત કરી શકાય છે. રશિયન સંસદમાં આ માહિતી આપવામાં આવી હતી.
રશિયાની સંસદે ભારત-રશિયા રિસિપ્રોકલ એક્સચેન્જ ઓફ લોજિસ્ટિક્સ સપોર્ટ (RELOS) કરારને મંજૂરી આપી. આ કરાર પર 18 ઓક્ટોબર, 2025 ના રોજ હસ્તાક્ષર કરવામાં આવ્યા હતા. આ કરારમાં એકબીજાના દેશોમાં સૈનિકો મોકલવાના નિયમોનો સમાવેશ થાય છે, જેમાં એકબીજાના યુદ્ધ જહાજોને બંદરોમાં પ્રવેશવાની અને એરસ્પેસ અને એરફિલ્ડનો ઉપયોગ કરવાની મંજૂરી આપવામાં આવે છે. ડુમાના અધ્યક્ષ વ્યાચેસ્લાવ વોલોડિને કહ્યું, “ભારત સાથે રશિયાના સંબંધો વ્યૂહાત્મક અને વ્યાપક છે. અમે આને મહત્ત્વ આપીએ છીએ અને સમજીએ છીએ કે આજે આ કરારને મંજૂરી આપીને, અમે પરસ્પર સમજણ, નિખાલસતા અને સંબંધોના વિકાસની પુષ્ટિ કરી રહ્યા છીએ.”
ભારત-રશિયા ડીલ ચીનને જવાબ આપશે
વોલોડિને ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે બંને દેશો વચ્ચે લાંબા સમયથી સંબંધો છે. બંને દેશો એકબીજા સાથે ખૂબ સારી રીતે વર્તે છે. વિશ્લેષકોનું કહેવું છે કે આ સૈન્ય કરારથી રશિયા અને ભારત બંનેને ફાયદો થશે. જો કે, કેટલાક વિશ્લેષકો તેના ગેરફાયદા પણ દર્શાવી રહ્યા છે. સંરક્ષણ વિશ્લેષકોનું કહેવું છે કે ઈન્ડો-પેસિફિક ક્ષેત્રમાં ચીનના આક્રમક વલણને જોતા આવો સૈન્ય કરાર ભારત માટે મદદરૂપ થઈ શકે છે. સંરક્ષણ નિષ્ણાત કોમોડોર અનિલ જય સિંહે ધ ડિપ્લોમેટમાં લખ્યું, ‘ભારતીય નૌકાદળ એકસાથે અનેક મિશન ચલાવવાની યોજના પર કામ કરી રહી છે. ’12 થી 15 ભારતીય યુદ્ધ જહાજો ઈન્ડો-પેસિફિક પ્રદેશમાં હિંદ મહાસાગરની સરહદો પર નિર્ણાયક ચોક પોઈન્ટ્સનું સતત અને સ્વતંત્ર રીતે નિરીક્ષણ કરે છે.’
જયસિંહે કહ્યું, ‘ભારતીય યુદ્ધ જહાજો વેપારને સુરક્ષિત કરવામાં અને આપત્તિઓ દરમિયાન માનવતાવાદી સહાય પૂરી પાડવામાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે. તેઓ બિન-પરંપરાગત સુરક્ષા જોખમોનો પણ સામનો કરે છે. તેઓ બીજા ઘણા કામો પણ કરે છે. દરેક યુદ્ધ જહાજ સાથે લોજિસ્ટિક્સ સપોર્ટ જહાજો મોકલવાનું શક્ય નથી. તેથી, આવા મિશન માટે મિત્ર દેશોના લોજિસ્ટિક્સ સપોર્ટ જહાજો પાસેથી સમર્થન મેળવવું ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ છે. વિશ્લેષકો કહે છે કે આવો કરાર ભારતીય નૌકાદળને સાચા અર્થમાં વૈશ્વિક નૌકાદળ શક્તિ બનાવશે.
ભારતીય સેનાને ઘણો ફાયદો થશે
તેમણે કહ્યું કે આ સમજૂતી ભારતીય સેના માટે પણ ખૂબ ફાયદાકારક સાબિત થઈ રહી છે. ભારતના લગભગ 70 ટકા હથિયારો રશિયન મૂળના છે. જેમાં સુખોઈ જેટ, T-90 ટેન્ક અને S-400 એર ડિફેન્સ સિસ્ટમ સામેલ છે. રશિયાના લોજિસ્ટિક્સ નેટવર્ક સાથે જોડાવાથી ભારતને ઘણો ફાયદો થશે. બીજી તરફ, આ કરાર પશ્ચિમી દેશો દ્વારા લાદવામાં આવેલા પ્રતિબંધો બાદ પણ રશિયાને તેની વૈશ્વિક પહોંચ વધારવામાં મદદ કરશે. યુક્રેન યુદ્ધના કારણે રશિયા હાલમાં અલગ પડી ગયું છે. જ્યારે ભારતને આર્કટિકમાં પ્રવેશ મળશે, તો રશિયાને પણ હિંદ મહાસાગરમાં પ્રવેશ મળશે. પુતિનની સેના એશિયામાં પોતાનો પ્રભાવ રજૂ કરી શકશે અને તેનાથી હિંદ મહાસાગરમાં ચીનને સ્પર્ધા મળશે.
