ભારત અને અમેરિકા વચ્ચે તાજેતરમાં થયેલા વેપાર સોદા બાદ દક્ષિણ એશિયામાં વધુ એક મહત્વપૂર્ણ ઘટનાક્રમ સામે આવી રહ્યો છે. ભારતના પડોશી દેશ બાંગ્લાદેશે પણ અમેરિકા સાથે વેપાર સમજૂતી તરફ પગલાં ભર્યા છે. રસપ્રદ વાત એ છે કે, બાંગ્લાદેશ તેની સંસદીય ચૂંટણીના માત્ર ત્રણ દિવસ પહેલા, 9 ફેબ્રુઆરીએ યુએસ સાથે કથિત ગુપ્ત વેપાર સોદાને અંતિમ રૂપ આપવા માટે તૈયાર છે. ભારત-યુએસ વેપાર સોદાના લગભગ એક અઠવાડિયા પછી કરારનો સમય, બાંગ્લાદેશના વેપારી સમુદાય અને નીતિ નિષ્ણાતોમાં ગંભીર પ્રશ્નો ઉભા કરે છે.
વેપાર સોદા પર સવાલો કેમ ઉઠાવવામાં આવે છે?
આ પ્રસ્તાવિત સોદા અંગે સૌથી મોટી ચિંતા તેની પારદર્શિતા અને સમય છે. બાંગ્લાદેશી મીડિયા અહેવાલો અનુસાર, યુએસ સાથેના કરારની શરતોને સાર્વજનિક કરવામાં આવશે નહીં, અને ડ્રાફ્ટને સંપૂર્ણ રીતે ગોપનીય રાખવામાં આવશે. બાંગ્લાદેશના અગ્રણી દૈનિક અખબાર પ્રથમ આલો અનુસાર, સરકારના કાર્યકાળના અંતિમ તબક્કામાં આટલા મોટા અને દૂરગામી કરાર પર હસ્તાક્ષર કરવાથી અસ્વસ્થતાની સ્થિતિ સર્જાઈ રહી છે. જો 9 ફેબ્રુઆરીના રોજ આ ડીલ પર હસ્તાક્ષર કરવામાં આવે છે, તો તે વચગાળાની સરકારની મુદતની સમાપ્તિ અને 13મી સંસદીય ચૂંટણીઓ માટે મતદાન પહેલાં જ તેને અંતિમ સ્વરૂપ આપવામાં આવશે.
તાજેતરના ભારત-યુએસ વેપાર સોદાથી વેપારી સમુદાયની ચિંતાઓ વધુ વધી છે, જેમાં ભારત પર લાદવામાં આવેલ 50 ટકા ટેરિફ ઘટાડીને 18 ટકા કરવામાં આવી છે. એવી અપેક્ષા છે કે ભારત-યુએસ કરારની વિગતવાર શરતો ટૂંક સમયમાં જાહેર કરવામાં આવશે. કેન્દ્રીય વાણિજ્ય પ્રધાન પીયૂષ ગોયલે પોતે સંકેત આપ્યો છે કે દ્વિપક્ષીય વેપાર કરારની વિગતો આગામી ચારથી પાંચ દિવસમાં જાહેર કરવામાં આવી શકે છે અને યુએસ તરફથી 18 ટકા ટેરિફ લાદવાનો એક્ઝિક્યુટિવ ઓર્ડર પણ અપેક્ષિત છે. તેનાથી વિપરીત, બાંગ્લાદેશ-યુએસ ડીલની આસપાસની સંપૂર્ણ ગુપ્તતાએ ચિંતામાં વધારો કર્યો છે.
આ ચિંતાઓ શા માટે કરવામાં આવે છે?
બાંગ્લાદેશમાં વ્યાપારી સંસ્થાઓને ડર છે કે આ કરારથી કેટલાક મુખ્ય ક્ષેત્રો, ખાસ કરીને તૈયાર વસ્ત્રો અને નિકાસ આધારિત ઉદ્યોગો પર નકારાત્મક અસર પડી શકે છે. બાંગ્લાદેશ ગારમેન્ટ મેન્યુફેક્ચરર્સ એન્ડ એક્સપોર્ટર્સ એસોસિયેશન (BGMEA) ના વરિષ્ઠ ઉપાધ્યક્ષ ઈનામુલ હક ખાને આ સોદાના સમય અંગે પ્રશ્ન ઉઠાવતા કહ્યું કે આવી મહત્વપૂર્ણ અને લાંબા ગાળાની અસરો સાથેનો વેપાર કરાર આગામી ચૂંટણી પછી ચૂંટાયેલી સરકાર દ્વારા ફાઈનલ થવો જોઈએ. તેમનું માનવું છે કે કેરટેકર સરકાર હેઠળ આવા નિર્ણયો લેવાથી ભાવિ સરકાર અને ઉદ્યોગ બંને માટે મુશ્કેલીઓ ઊભી થઈ શકે છે.
એકંદરે, ભારત-અમેરિકા વેપાર કરાર પછી, બાંગ્લાદેશનું આ પગલું પ્રાદેશિક વેપાર સંતુલનની દૃષ્ટિએ મહત્વપૂર્ણ માનવામાં આવે છે. જો કે, આ સમજૂતીને ચૂંટણી પહેલા અને લોકોની જાણ વગર અંતિમ સ્વરૂપ આપવામાં આવી રહ્યું છે, જેના કારણે બાંગ્લાદેશમાં રાજકીય અને આર્થિક બેચેની વધી છે. આવનારા દિવસોમાં આ સિક્રેટ ડીલની શરતો શું છે અને બાંગ્લાદેશની અર્થવ્યવસ્થા અને ઉદ્યોગો પર તેની કેટલી ઊંડી અસર પડશે તે જોવું અગત્યનું રહેશે.
