ભારત અને પાડોશી દેશ ચીન વચ્ચે નવો વિવાદ ઉભો થતો જણાય છે. ચીને દુર્લભ પૃથ્વી ધાતુઓ અને કાયમી ચુંબકના પુરવઠા પર વધુ નિયંત્રણો લાદ્યા છે. ભારત તેની લગભગ 65 ટકા રેર અર્થ મેટલ જરૂરિયાતો ચીનમાંથી આયાત કરે છે. પરિણામે ચીન પર ભારતની નિર્ભરતા ઘણી વધી ગઈ છે. દરમિયાન, એક સકારાત્મક સમાચાર સામે આવ્યા છે: ભારતીય કંપનીઓએ આ સમસ્યાના ઉકેલ માટે રશિયામાં શક્યતાઓ શોધવાનું શરૂ કર્યું છે.
રિપોર્ટ અનુસાર ભારત અને રશિયા વચ્ચે પ્રારંભિક વાતચીત ચાલી રહી છે. કેન્દ્ર સરકાર આત્મનિર્ભરતા તરફ ઝડપથી આગળ વધવા માંગે છે. તેથી જ વિદેશી આયાતના વિકલ્પો શોધવામાં આવી રહ્યા છે. નાણાકીય વર્ષ 2023-24માં, ભારતે વિદેશમાંથી લગભગ 2,270 ટન રેર અર્થ મેટલ્સની આયાત કરી હતી.
કઈ કંપની રશિયા સાથે વાટાઘાટ કરશે?
કેન્દ્ર સરકારે રશિયા સાથે વાટાઘાટો માટે લોહુમ અને મિડવેસ્ટનો સમાવેશ કર્યો છે. બંને કંપનીઓ ભારત માટે નવી તકો શોધવા માટે રશિયન ખનિજ કંપનીઓ સાથે મળીને કામ કરશે. મીડિયા રિપોર્ટ્સ અનુસાર, ભારત સરકારે કાઉન્સિલ ઓફ સાયન્ટિફિક એન્ડ ઈન્ડસ્ટ્રિયલ રિસર્ચ (CSIR), ઈન્ડિયન સ્કૂલ ઓફ માઈન્સ (ધનબાદ) અને ઈન્સ્ટિટ્યૂટ ઓફ મિનરલ્સ એન્ડ મટિરિયલ્સ ટેક્નોલોજી (ભુવનેશ્વર)ને રશિયન કંપનીઓની ટેક્નોલોજીને સમજવા અને સમગ્ર પ્રોસેસિંગ પ્રક્રિયાની માહિતી એકત્રિત કરવાનો નિર્દેશ આપ્યો છે. રશિયન સરકારી માલિકીની બંને કંપનીઓ, નોર્નિકલ અને રોસાટોમ, આ ભાગીદારી માટે પાત્ર હોઈ શકે છે.
ભારત અને રશિયા નવા ખેલાડીઓ બની શકે છે
ચીન હાલમાં વૈશ્વિક રેર અર્થ પ્રોસેસિંગ માર્કેટના લગભગ 90 ટકા નિયંત્રણ કરે છે. આનો અર્થ એ છે કે ચીન લગભગ સમગ્ર વિશ્વમાં દુર્લભ પૃથ્વીની નિકાસ કરે છે. મીડિયા રિપોર્ટ્સ અનુસાર, રશિયાએ છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં રેર અર્થ પ્રોસેસિંગ ટેક્નોલોજી પર વ્યાપક કામ કર્યું છે. રશિયા આ ટેક્નોલોજીના વેપારીકરણ માટે ભારત સાથે સહયોગ કરવાની યોજના ધરાવે છે. જો આ સાકાર થશે તો રેર અર્થ પ્રોસેસિંગની દુનિયામાં ભારત અને રશિયા બે નવા નામ બની જશે. આનાથી માત્ર ચીન પરની નિર્ભરતા ઓછી થશે નહીં પરંતુ નિકાસની નવી તકો પણ ખુલશે.
તાજેતરમાં, ભારત સરકારે રેર અર્થ પરમેનન્ટ મેગ્નેટ (REPM) ઉત્પાદન માટે ₹7,350 કરોડની નવી યોજના શરૂ કરવાની પણ ચર્ચા કરી હતી. તેનો પ્રાથમિક ઉદ્દેશ્ય ભારતમાં દુર્લભ પૃથ્વીનું ઉત્પાદન વધારવાનો અને વિદેશી આયાત પર નિર્ભરતા ઘટાડવાનો છે.
