રશિયાના રાષ્ટ્રપતિ વ્લાદિમીર પુતિન 4 અને 5 ડિસેમ્બરે દિલ્હી જશે, જ્યાં તેઓ વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી સાથે મહત્વપૂર્ણ બેઠક કરશે. આ બેઠક બંને દેશોની વિશેષ વ્યૂહાત્મક ભાગીદારીને નવી દિશા આપી શકે છે, ખાસ કરીને ભારતના અત્યાધુનિક વાયુ સંરક્ષણ પ્રોજેક્ટ સુદર્શન ચક્રને વેગ આપવા માટે. તાજેતરના ઓપરેશન સિંદૂરએ ભારતની સંરક્ષણ ક્ષમતાઓમાં રશિયન ટેક્નોલોજીની ભૂમિકાને વધુ મજબૂત બનાવી છે. S-400 એર ડિફેન્સ સિસ્ટમ, બ્રહ્મોસ મિસાઈલ, સુખોઈ-30MKI અને ઈલેક્ટ્રોનિક યુદ્ધ પ્રણાલીએ મળીને ભારતને મહત્ત્વનો ફાયદો આપ્યો. આ સફળતા બાદ એવું લાગે છે કે ભારત હવે S-400ની વધુ બેચ ખરીદવા પર ગંભીરતાથી વિચાર કરી રહ્યું છે.
સાત દાયકાની સફર
જાણીતા વૈજ્ઞાનિક અને નીતિ આયોગના સભ્ય ડૉ. વી.કે. સારસ્વત કહે છે કે ભારત-રશિયા સંરક્ષણ ભાગીદારી 1970ના દાયકાથી સતત વધી રહી છે. SAM-2 મિસાઈલથી લઈને MiG-21, MiG-27, MiG-29 અને T-90 ટેન્ક સુધી, રશિયાએ લાંબા સમયથી ભારતના સંરક્ષણ માળખાને મજબૂત બનાવ્યું છે. છેલ્લાં વીસ વર્ષોમાં, આ સંબંધ માત્ર શસ્ત્રોની ખરીદીથી આગળ વધીને વહેંચાયેલ ટેક્નોલોજી વિકાસ સુધી વિકસ્યો છે. તેનું સૌથી મોટું ઉદાહરણ બ્રહ્મોસ મિસાઈલ છે.
ભારત-રશિયા મિત્રતાની સૌથી સફળ ટેકનોલોજી
બ્રહ્મોસને વિશ્વની સૌથી ઝડપી સુપરસોનિક ક્રૂઝ મિસાઈલ માનવામાં આવે છે. ઓપરેશન સિંદૂરમાં, તેણે તેની ઝડપ અને ચોકસાઈથી દુશ્મનના લક્ષ્યોને નષ્ટ કર્યા. ડૉ સારસ્વત કહે છે કે બ્રહ્મોસની ક્ષમતાઓ સમગ્ર વિશ્વમાં અજોડ છે, અને તેનું આગલું સંસ્કરણ, એક હાઇપરસોનિક સંસ્કરણ, ભવિષ્યની લડાઇઓને બદલી નાખશે.
S-400 – ઢાલ જેણે ભારતીય આકાશને બચાવ્યું
રશિયા પાસેથી મળેલી S-400 સિસ્ટમે ભારતની એરસ્પેસને લગભગ અભેદ્ય બનાવી દીધી છે. આ સિસ્ટમ દુશ્મનના એરક્રાફ્ટ, મિસાઈલ, ડ્રોન અને ઈલેક્ટ્રોનિક યુદ્ધને લાંબા અંતરથી અટકાવે છે. ઓપરેશન સિંદૂરમાં તેની હાજરીએ દુશ્મનના ફાઇટર પ્લેનને સરહદ નજીક આવતા અટકાવ્યા હતા. આથી ભારત હવે બીજી બેચ પર વિચાર કરી રહ્યું છે.
સ્વદેશી સુખોઈ ઉત્પાદન માટે રશિયાનો સૌથી મોટો આધાર
સુખોઈ-30MKI, લાઇસન્સ ઉત્પાદન હેઠળ ભારતમાં બનાવવામાં આવે છે, તે વાયુસેનાનું સૌથી વિશ્વસનીય હથિયાર છે. આ વિમાનોએ હુમલાની કાર્યવાહીમાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવી છે. ભારતીય ટેકનોલોજી અને રશિયન પ્લેટફોર્મનું આ સંયોજન હવે વધુ અદ્યતન સંસ્કરણ તરફ આગળ વધી રહ્યું છે.
ભાગીદારી સંરક્ષણથી વધુ ઊંડી બને છે
ભારત-રશિયાના સંબંધો માત્ર હથિયાર પૂરતા મર્યાદિત નથી. બંને દેશો કુડનકુલમ પરમાણુ પ્રોજેક્ટ, ઉપગ્રહ પ્રક્ષેપણ અને અવકાશ સહયોગ, સબમરીન ટેક્નોલોજી અને સંરક્ષણ ઉદ્યોગોમાં સંયુક્ત ઉત્પાદન જેવા અનેક પ્રોજેક્ટ પર સાથે મળીને કામ કરી રહ્યા છે. આ સહયોગ ભારતની વ્યૂહાત્મક ક્ષમતાઓને મજબૂત બનાવે છે.
રશિયાને ભારતનું સૌથી ભરોસાપાત્ર ભાગીદાર કેમ કહેવામાં આવે છે?
રશિયા સાથેના ભારતના સંબંધો અંગે ડૉ. સારસ્વતે એક ખાનગી ટીવી ચેનલને જણાવ્યું કે ભારત-રશિયા સંબંધો સમય, રાજકારણ અને વૈશ્વિક દબાણની કસોટી પર ખરા ઉતર્યા છે. આ ભાગીદારી વિશ્વાસ, ટેકનિકલ સહકાર અને લાંબા ગાળાની સુરક્ષા નીતિ પર આધારિત છે અને આવનારા વર્ષોમાં વધુ મજબૂત બનશે.
