ભારતના પગલે ચાલીને અફઘાનિસ્તાને પાકિસ્તાનમાં આવતા પાણીને રોકવાની તૈયારીઓ શરૂ કરી દીધી છે. તાલિબાનના સર્વોચ્ચ નેતા મુલ્લા હિબતુલ્લા અખુન્દઝાદાએ પાકિસ્તાનમાં આવતા પાણીને અંકુશમાં લેવા માટે કુનાર નદી પર બને તેટલો જલ્દી બંધ બાંધવાનો આદેશ આપ્યો છે. અફઘાનિસ્તાનના કાર્યવાહક જળ પ્રધાન મુલ્લા અબ્દુલ લતીફ મન્સૂર, સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ X પર લખ્યું, “અફઘાનને પોતાના પાણીનું સંચાલન કરવાનો અધિકાર છે.” તેમણે કહ્યું કે આ બંધ અફઘાન કંપનીઓ દ્વારા બનાવવામાં આવશે, વિદેશી કંપનીઓ દ્વારા નહીં.
સરહદ પર તણાવ વચ્ચે આ નિર્ણય લેવામાં આવ્યો છે
આ નિર્ણય એવા સમયે આવ્યો છે જ્યારે અફઘાનિસ્તાન અને પાકિસ્તાન વચ્ચે ડ્યુરન્ડ લાઇન (સરહદ) પર સંઘર્ષ ચાલુ છે. પાકિસ્તાનનો આરોપ છે કે તાલિબાન આતંકવાદી સંગઠન તહરીક-એ-તાલિબાન પાકિસ્તાન (TTP)ને સમર્થન કરી રહ્યું છે.
ભારત દ્વારા પ્રેરિત પગલાં
તાલિબાનનું આ પગલું ભારતની નીતિ જેવું જ છે. 22 એપ્રિલે જમ્મુ-કાશ્મીરના પહલગામમાં થયેલા આતંકવાદી હુમલા બાદ ભારતે પાકિસ્તાન સાથેની સિંધુ જળ સંધિને સ્થગિત કરી દીધી હતી.ભારતે કહ્યું હતું કે તે હવે પાકિસ્તાનને સિંધુ નદીનું પાણી નહીં આપે. કુનાર નદી અંદાજે 500 કિલોમીટર લાંબી છે. તે પાકિસ્તાનના ખૈબર પખ્તુનખ્વા પ્રાંતના ચિત્રાલ પ્રદેશમાં હિંદુ કુશ પર્વતોમાં ઉદ્દભવે છે, ત્યારબાદ અફઘાનિસ્તાનના કુનાર અને નાંગરહાર પ્રાંતમાંથી વહે છે અને કાબુલ નદીમાં જોડાય છે. આ પછી નદી પાકિસ્તાનમાં પ્રવેશ કરે છે અને એટોક શહેર પાસે સિંધુ નદીમાં જોડાય છે.
પાકિસ્તાન માટે મોટી સમસ્યા
જો અફઘાનિસ્તાન આ નદી પર બંધ બાંધે છે, તો તેનાથી પાકિસ્તાનના ખેતરો અને લોકો માટે પાણીની ભારે તંગી સર્જાશે. ભારતના જળ પ્રતિબંધો પહેલાથી જ પાકિસ્તાનમાં દુષ્કાળ જેવી સ્થિતિ સર્જી રહ્યા છે. વધુમાં, કુનાર અથવા કાબુલ નદીઓ પર કોઈ જળ સંધિ નથી, એટલે કે પાકિસ્તાન કાયદેસર રીતે અફઘાનિસ્તાનના પુરવઠાને પ્રતિબંધિત કરી શકતું નથી.
તણાવ વધી શકે છે
નિષ્ણાતોનું કહેવું છે કે જો અફઘાનિસ્તાન ડેમ બનાવવાનું શરૂ કરશે તો બંને દેશો વચ્ચે સંઘર્ષ વધી શકે છે. 2021 માં સત્તામાં આવ્યા બાદથી, તાલિબાન સરકાર પાણીને નિયંત્રિત કરવા અને કૃષિને વિસ્તૃત કરવાનો પ્રયાસ કરી રહી છે. ઉત્તર અફઘાનિસ્તાનમાં બની રહેલી 285 કિલોમીટર લાંબી કોશ તેપા નહેર પર પણ ચર્ચા ચાલી રહી છે. આ સાથે 5,50,000 હેક્ટર સૂકી જમીન ખેતીલાયક બનશે. જો કે, નિષ્ણાતો કહે છે કે આનાથી અમુ દરિયા નદીના પાણીના પુરવઠામાં લગભગ 21% ઘટાડો થઈ શકે છે, જે ઉઝબેકિસ્તાન અને તુર્કમેનિસ્તાન જેવા દેશોમાં પાણીની અછતને વધુ વકરી શકે છે.
તાલિબાનની ભારત સાથેની નિકટતા વધી રહી છે
ગયા અઠવાડિયે તાલિબાનના વિદેશ મંત્રી આમિર ખાન મુત્તાકી ભારતની મુલાકાતે આવ્યા હતા. તેમણે હેરાત પ્રાંતમાં ભારત દ્વારા બાંધવામાં આવેલા બંધની પ્રશંસા કરી હતી. બંને દેશોએ સંયુક્ત રીતે કહ્યું કે તેઓ અફઘાનિસ્તાનની ઉર્જા અને કૃષિને સુધારવા માટે જળ પ્રોજેક્ટ્સ પર સાથે મળીને કામ કરશે.
