અમેરિકાએ 22 ઓક્ટોબરે રશિયન તેલ કંપનીઓ રોસનેફ્ટ અને લ્યુકોઇલ પર પ્રતિબંધોની જાહેરાત કર્યા પછી, ભારતમાં રશિયન તેલના પુરવઠામાં તીવ્ર ઘટાડો જોવા મળી રહ્યો છે. વૈશ્વિક કોમોડિટી ડેટા અને એનાલિટિક્સ પ્રદાતા Kpler ના કામચલાઉ ટેન્કર ડેટા અનુસાર, 27 ઓક્ટોબરે પૂરા થયેલા સપ્તાહમાં ભારતમાં રશિયન ક્રૂડ ઓઇલની નિકાસ સરેરાશ 1.19 મિલિયન બેરલ પ્રતિ દિવસ હતી, જે અગાઉના બે સપ્તાહમાં 1.95 મિલિયન બેરલ પ્રતિ દિવસની સરખામણીએ નોંધપાત્ર રીતે ઓછી છે.
રોઝનેફ્ટ અને લ્યુકોઇલના પુરવઠામાં નોંધપાત્ર ઘટાડો
પ્રતિબંધોની સીધી અસર રશિયાની બે સૌથી મોટી ઓઈલ કંપનીઓ રોસનેફ્ટ અને લ્યુકોઈલને સપ્લાય પર પડી છે. 27 ઓક્ટોબરે પૂરા થયેલા સપ્તાહમાં ભારતમાં રોસનેફ્ટની તેલની નિકાસ ઘટીને 0.81 મિલિયન બેરલ પ્રતિ દિવસ થઈ હતી, જે અગાઉના સપ્તાહમાં 1.41 મિલિયન બેરલ પ્રતિ દિવસની હતી. LUKOIL એ આ સમયગાળા દરમિયાન ભારતમાં કોઈ પણ તેલના શિપમેન્ટની નોંધ કરી નથી. રશિયાથી તેલના ટેન્કરોને સુએઝ કેનાલ દ્વારા ભારત પહોંચવામાં લગભગ એક મહિનાનો સમય લાગે છે. તેથી, નિષ્ણાતો માને છે કે આ ઘટાડો યુએસ દ્વારા નિર્ધારિત 21 નવેમ્બરની સમયમર્યાદાને ધ્યાનમાં રાખીને પહેલાથી જ ઓછા શિપમેન્ટ મોકલવામાં આવ્યો હોવાના પરિણામે છે. ત્યાં સુધી, ભારતીય બંદરો પર પૂર્વ-કોન્ટ્રાક્ટેડ તેલનો પુરવઠો ચાલુ રહેશે.
ભારતીય રિફાઇનરીઓનો પ્રતિભાવ
ઈન્ડિયન એક્સપ્રેસના અહેવાલ મુજબ, ભારતીય રિફાઈનરીઓએ પણ અમેરિકી પ્રતિબંધો બાદ સાવચેતીના પગલાં લેવાનું શરૂ કરી દીધું છે. HPCL-મિત્તલ એનર્જીએ પહેલેથી જ જાહેરાત કરી છે કે તે રશિયન તેલની આયાતને અસ્થાયી રૂપે સ્થગિત કરશે. ઇન્ડિયન ઓઇલ કોર્પોરેશન (IOC) એ કહ્યું છે કે તે આંતરરાષ્ટ્રીય સમુદાય દ્વારા લાદવામાં આવેલા તમામ પ્રતિબંધોનું પાલન કરશે, જોકે કંપનીએ ભવિષ્યમાં રશિયન તેલની આયાત પર કોઈ સીધું નિવેદન આપ્યું નથી. રિલાયન્સ ઇન્ડસ્ટ્રીઝ લિમિટેડ (RIL), જે ભારતની કુલ રશિયન તેલની આયાતના અડધા ભાગનું સંચાલન કરે છે, તેણે કહ્યું છે કે તે સરકારની માર્ગદર્શિકાનું સંપૂર્ણ પાલન કરશે અને પ્રતિબંધોની અસરનું મૂલ્યાંકન કરી રહી છે. નિષ્ણાતોનું કહેવું છે કે ભારતીય કંપનીઓ અને બેંકો અમેરિકાના ગૌણ પ્રતિબંધોના ડરથી રશિયા સાથે સંકળાયેલા કોઈપણ જોખમી વ્યવહારો ટાળી રહી છે.
રશિયન તેલનો હિસ્સો કેમ ઘટશે?
હાલમાં, ભારતની કુલ તેલની આયાતમાં રશિયન તેલનો ફાળો લગભગ 35% છે. જોકે, યુએસના પગલાંને પગલે આ શેર ધીમે ધીમે ઘટવાની ધારણા છે. પ્રતિબંધોની જાહેરાત થયા પછી, ભારતીય રિફાઇનરીઓએ નવેમ્બરની સમયમર્યાદા પહેલા રશિયન તેલનો પુરવઠો વધારી દીધો છે. 21 નવેમ્બર પછી મોટાભાગની રિફાઇનરીઓ પ્રતિબંધિત કંપનીઓની આયાત બંધ કરી દેશે. જો કે, બિન-પ્રતિબંધિત મધ્યસ્થીઓ દ્વારા રશિયાથી કેટલાક તેલ આવવાનું ચાલુ રહેશે, પરંતુ વોલ્યુમમાં ઘટાડો થશે. યુએસ ઑફિસ ઑફ ફોરેન એસેટ્સ કંટ્રોલ આ આર્થિક પ્રતિબંધોને લાગુ કરે છે. ઑક્ટોબરમાં ભારતની સરેરાશ રશિયન તેલની આયાત દરરોજ સરેરાશ 1.62 મિલિયન બેરલ હતી, જે લગભગ સપ્ટેમ્બરના 1.61 મિલિયન બેરલની બરાબર છે.
ડિસેમ્બર-જાન્યુઆરીમાં તીવ્ર ઘટાડાનો ભય
ડિસેમ્બર અને જાન્યુઆરીમાં રશિયન તેલની આયાતમાં નોંધપાત્ર ઘટાડો જોવા મળશે કારણ કે રિફાઇનરીઓ નવા સપ્લાય સ્ત્રોતો શોધી રહ્યા છે. જો કે, આયાત પર સંપૂર્ણ પ્રતિબંધ અસંભવિત છે, કારણ કે રશિયન તેલ હજુ પણ ભારતીય બજાર માટે પોસાય તેમ છે. જ્યાં સુધી ભારત સરકાર ઔપચારિક રીતે આયાત પર પ્રતિબંધ નહીં મૂકે ત્યાં સુધી રશિયન તેલનો મર્યાદિત જથ્થો મધ્યસ્થી માર્ગો દ્વારા ભારતમાં આવતો રહેશે.
નવા સ્ત્રોતો તરફ વળવું
ભારતીય રિફાઇનરીઓ હવે પ્રતિબંધિત રશિયન સપ્લાયરો પાસેથી આયાતમાં ઘટાડાને વળતર આપવા પશ્ચિમ એશિયા, પશ્ચિમ આફ્રિકા, લેટિન અમેરિકા અને ઉત્તર અમેરિકામાંથી વધુ તેલ ખરીદવાની તૈયારી કરી રહી છે. ભારત વિશ્વનો ત્રીજો સૌથી મોટો તેલ ઉપભોક્તા છે અને તેની જરૂરિયાતના લગભગ 88% આયાત કરે છે.
