બાંગ્લાદેશ ફરી એકવાર હિંસાની ઝપેટમાં આવી ગયું છે. ગુરુવારે રાત સુધી હિંસા ચાલુ રહી. યુવા નેતા શરીફ ઓસ્માન હાદીના મૃત્યુથી હિંસા ભડકી હતી, જેને ચૂંટણી પ્રચાર દરમિયાન ગોળી વાગી હતી અને ગુરુવારે સિંગાપોરની હોસ્પિટલમાં સારવાર દરમિયાન મૃત્યુ પામ્યા હતા. આરોપ છે કે 2024માં શેખ હસીના સરકાર વિરુદ્ધ બળવોનું નેતૃત્વ કરી રહેલા આ વિદ્યાર્થી નેતાએ કહેવાતા ગ્રેટર બાંગ્લાદેશના નકશા વહેંચ્યા હતા, જેમાં ભારતના ઘણા વિસ્તારોને દેશના ભાગ તરીકે દર્શાવવામાં આવ્યા હતા.
ગયા અઠવાડિયે, ઢાકાના બિજોયનગરમાં તેમના ચૂંટણી પ્રચારની શરૂઆત કરતી વખતે માસ્ક પહેરેલા હુમલાખોરોએ તેમને માથામાં ગોળી મારી હતી. ઢાકાના ડોકટરોએ જાણ કરી કે તેમની સ્થિતિ નાજુક છે, તેથી મુહમ્મદ યુનુસની વચગાળાની સરકારે તેમને એર એમ્બ્યુલન્સ દ્વારા સિંગાપોર મોકલ્યા. છ દિવસ પછી તેનું અવસાન થયું. તેમના મૃત્યુ બાદ બાંગ્લાદેશ ફરી એકવાર હિંસાની ઝપેટમાં આવી ગયું. અગાઉ શેખ હસીનાના શાસન દરમિયાન વિદ્યાર્થીઓએ હિંસક દેખાવો કર્યા હતા અને બાંગ્લાદેશમાં ઘણા દિવસો સુધી હિંસા ચાલુ રહી હતી. આખરે શેખ હસીનાએ બાંગ્લાદેશ છોડીને ભારતમાં આશરો લેવો પડ્યો.
સલ્તનત-એ-બાંગ્લા શું છે?
અનેક અહેવાલો અનુસાર, હાદીએ કથિત રીતે બૃહદ બાંગ્લાદેશના નકશા ઓનલાઈન સરક્યુલેટ કર્યા હતા અને પ્રદર્શિત કર્યા હતા. આ નકશાઓમાં બિહાર, ઝારખંડ, ઓડિશા, પશ્ચિમ બંગાળ અને સમગ્ર ઉત્તરપૂર્વ તેમજ મ્યાનમારનું અરાકાન (રાખિન) રાજ્ય, કહેવાતા બૃહદ બાંગ્લાદેશનો ભાગ સહિત પૂર્વ અને ઉત્તરપૂર્વીય ભારતના મોટા ભાગો દર્શાવવામાં આવ્યા છે.
આ વર્ષે એપ્રિલમાં ઢાકા યુનિવર્સિટીના પોહેલા બોશાખ પ્રદર્શનમાં ‘સુલ્તનત-એ-બાંગ્લા’નો નકશો પ્રદર્શિત કરવામાં આવ્યો હતો. ‘સુલ્તનત-એ-બાંગ્લાદેશ’ અથવા ‘ગ્રેટર બાંગ્લાદેશ’ એ એક વિવાદાસ્પદ સામાજિક-રાજકીય ખ્યાલ છે જે પડોશી ભારત અને મ્યાનમારના ભાગોને સમાવિષ્ટ એક વિશાળ બાંગ્લાદેશની કલ્પના કરે છે. આ વિચાર સંબંધિત નકશા સોશિયલ મીડિયા પર અને પ્રદર્શનોમાં પ્રદર્શિત કરવામાં આવ્યા છે. આ વિચાર રાષ્ટ્રવાદી વિચારસરણી સાથે જોડાયેલો છે અને બંગાળ સલ્તનત અથવા પાલ વંશ જેવા ઐતિહાસિક રાજ્યોમાંથી પ્રેરણા લે છે. કેટલાક લોકોનું કહેવું છે કે ‘સુલ્તનત-એ-બાંગ્લા’ વિવાદ પાછળનો વિચાર બ્રિટિશ શાસનના છેલ્લા વર્ષોથી સંબંધિત છે. 1947 માં, સુભાષ ચંદ્ર બોઝના ભાઈ સરતચંદ્ર બોઝ અને મુસ્લિમ લીગના નેતા હુસેન શહીદ સુહરાવર્દી જેવા નેતાઓએ ભારત અને પાકિસ્તાન બંનેથી અલગ એક સંયુક્ત અને સ્વતંત્ર બંગાળનો પ્રસ્તાવ મૂક્યો હતો. આ દરખાસ્તને શરત ફોર્મ્યુલા અથવા બંગાળ કરાર કહેવામાં આવતું હતું. શરૂઆતમાં તેને ગાંધી અને ઝીણાનો ટેકો મળ્યો, પરંતુ કોંગ્રેસ અને લીગના હાઈકમાન્ડના જોરદાર વિરોધ બાદ તે નિષ્ફળ ગઈ.
‘ગ્રેટર બાંગ્લાદેશ’નો નકશો સૌપ્રથમ 2018માં બનાવવામાં આવ્યો હતો
2018 માં, રબ્બીર હુસૈન ભુઈયાએ સૌપ્રથમ ‘ગ્રેટર બાંગ્લાદેશ’નો નકશો દોર્યો હતો, જેમાં આ વિસ્તૃત સીમાઓ દર્શાવવામાં આવી હતી. હવે, તેઓ વ્યાપક રીતે આ ઇતિહાસનો સંદર્ભ આપે છે, પરંતુ તેઓ વધુ આગળ વધે છે. ઈતિહાસ બતાવે છે કે બોઝે ક્યારેય બાંગ્લાદેશના વિસ્તરણ માટે ભારતીય વિસ્તારના જોડાણની હિમાયત કરી ન હતી. જોકે, બાંગ્લાદેશ સરકારે ‘ગ્રેટર બાંગ્લાદેશ’ના વિચારને સત્તાવાર સમર્થન આપ્યું નથી. અધિકારીઓએ એમ પણ કહ્યું છે કે હાદીની હત્યાની તપાસ કોઈ પ્રાદેશિક કે વિદેશ નીતિના મુદ્દા સાથે સંબંધિત નથી.
હાદી 2024ના વિદ્યાર્થી વિદ્રોહ દરમિયાન ચર્ચામાં આવ્યો હતો
ઉસ્માન હાદી બાંગ્લાદેશમાં 2024ના વિદ્યાર્થી બળવા દરમિયાન ચર્ચામાં આવ્યો હતો, જેના કારણે આખરે શેખ હસીનાને સત્તા પરથી હટાવવામાં આવ્યા હતા. બાદમાં તેઓ ઈન્કલાબ મંચના પ્રવક્તા બન્યા અને સ્વતંત્ર ઉમેદવાર તરીકે સામાન્ય ચૂંટણી લડ્યા. હાદી તેમના જ્વલંત રાજકીય રેટરિક અને આક્રમક જાહેર શૈલી માટે જાણીતા હતા.
તેમના મૃત્યુના સમાચાર ફેલાયા પછી, ઢાકા અને અન્ય શહેરોમાં મોટી સંખ્યામાં લોકો એકઠા થયા હતા અને હુમલા માટે જવાબદાર લોકોની ધરપકડની માંગ કરી હતી. કેટલાક લોકોએ આગચંપી અને તોડફોડનો આશરો લીધો હતો. અધિકારીઓએ જણાવ્યું હતું કે, ધ ડેઈલી સ્ટાર અને પ્રથમ આલો જેવી મીડિયા ઓફિસો ધરાવતી ઇમારતોમાં આગ લગાડવામાં આવી હતી, કર્મચારીઓ અંદર ફસાયા હતા. રાજશાહીમાં, વિરોધીઓએ ભૂતપૂર્વ વડા પ્રધાન શેખ હસીનાની અવામી લીગ પાર્ટીના સ્થાનિક કાર્યાલયને તોડી પાડવા માટે બુલડોઝરનો ઉપયોગ કર્યો હતો.
12 ફેબ્રુઆરીની ચૂંટણી પહેલા હિંસા
બાંગ્લાદેશમાં આવતા વર્ષે 12 ફેબ્રુઆરીએ સામાન્ય ચૂંટણી યોજાશે. આ ચૂંટણીઓ પહેલા બાંગ્લાદેશ ફરી એકવાર અસ્થિર અને હિંસા માટે સંવેદનશીલ બની ગયું છે. પૂર્વ વડાપ્રધાન શેખ હસીના વિરુદ્ધ તખ્તાપલટના લગભગ દોઢ વર્ષ બાદ આ ચૂંટણીઓ યોજાશે. 5 ઓગસ્ટ, 2024ના રોજ તખ્તાપલટ બાદ હસીના દેશ છોડીને ભારત ભાગી ગઈ હતી. ત્યારથી, બાંગ્લાદેશમાં મુહમ્મદ યુનુસની આગેવાની હેઠળની વચગાળાની સરકાર સત્તા પર છે. હસીનાની પાર્ટીને આગામી ચૂંટણી લડવા દેવામાં આવશે નહીં. મે 2025માં ચૂંટણી પંચે દેશની સૌથી મોટી રાજકીય પાર્ટી અવામી લીગનું રજીસ્ટ્રેશન સ્થગિત કરી દીધું હતું. પક્ષના કેટલાક વરિષ્ઠ નેતાઓની ધરપકડ કરવામાં આવી છે, અને ચૂંટણી અથવા રાજકીય પ્રવૃત્તિઓમાં ભાગ લેવા પર પ્રતિબંધ મૂકવામાં આવ્યો છે.
ચૂંટણી પહેલા, વિદ્યાર્થી રાજકીય પક્ષ, નેશનલ સિટીઝન પાર્ટી (NCP) એ ડેમોક્રેટિક વેલ્યુઝ એલાયન્સ નામનું નવું જોડાણ બનાવ્યું છે. આ મોરચામાં અમર બાંગ્લાદેશ (એબી) પાર્ટી અને નેશનલ કલ્ચર મૂવમેન્ટનો સમાવેશ થાય છે, જે જમાત-એ-ઈસ્લામીથી અલગ થઈ ગઈ છે. NCPની રચના આ વર્ષે ફેબ્રુઆરીમાં થઈ હતી. તેના વિદ્યાર્થી નેતાઓ ગયા વર્ષે હસીના વિરોધી વિરોધમાં મોખરે હતા, જેના કારણે આખરે 5 ઓગસ્ટ, 2024ના રોજ શેખ હસીનાની સરકારનું રાજીનામું આવ્યું હતું.
