લગભગ 10 દિવસથી ચાલી રહેલા અમેરિકા-ઈરાન યુદ્ધની અસર હવે ભારતમાં પણ જોવા મળી રહી છે. તેલ કંપનીઓએ તાજેતરમાં એલપીજી સિલિન્ડરના ભાવમાં વધારો કર્યો છે. ઘરેલું સિલિન્ડર ₹60 મોંઘા થયા છે, જ્યારે કોમર્શિયલ ગેસ સિલિન્ડરની કિંમતમાં ₹115નો વધારો થયો છે. ચિંતાની વાત એ છે કે આ સંકટની અસર માત્ર ગેસ સિલિન્ડરની કિંમતો સુધી સીમિત નથી. તેની અસર ઉદ્યોગથી લઈને સ્મશાનગૃહ સુધી જોવા મળી રહી છે. ચાલો સમજીએ કે પશ્ચિમ એશિયામાં વધી રહેલા તણાવની ભારત પર શું અસર થશે અને જો આ સ્થિતિ લાંબા સમય સુધી ચાલુ રહેશે તો આ સંકટ કેટલું ગંભીર બની શકે છે.
ગેસની આયાત પર યુદ્ધની અસર
પશ્ચિમ એશિયામાં વધતા તણાવને કારણે ભારતમાં ઇંધણ ગેસના સપ્લાય અને ઉપયોગ પર દબાણ વધ્યું છે. તેનું મુખ્ય કારણ એ છે કે ભારત તેની ગેસની જરૂરિયાતના લગભગ 60% વિદેશમાંથી આયાત કરે છે. તેનો મોટો હિસ્સો ગલ્ફ દેશોમાંથી આવે છે. મોટા ટેન્કર જહાજોનો ઉપયોગ કરીને દરિયાઈ માર્ગે ભારતમાં ગેસ લાવવામાં આવે છે. પરંતુ, 1 માર્ચથી સ્ટ્રેટ ઓફ હોર્મુઝમાં વધી રહેલા તણાવને કારણે ગેસ સપ્લાય પ્રભાવિત થયો છે. આ દરિયાઈ માર્ગને વિશ્વના સૌથી મહત્વપૂર્ણ ઊર્જા પરિવહન માર્ગોમાંથી એક ગણવામાં આવે છે.
બળતણ ગેસ અને તેના ઉપયોગો
ઇંધણ વાયુ એટલે બળતણ તરીકે વપરાતો વાયુ. તેની ઘણી જાતો છે, જેમ કે એલપીજી, એલએનજી, સીએનજી અને પીએનજી. આ ગેસનો ઉપયોગ ઘરેલુ રસોડા, ઉદ્યોગો, વાહનો, વીજળી ઉત્પાદન અને શહેરોમાં પાઈપ ગેસ સપ્લાયમાં થાય છે. આમાંના કેટલાક વાયુઓ ક્રૂડ ઓઇલ રિફાઇનિંગ દરમિયાન આડપેદાશ તરીકે જોવા મળે છે, જ્યારે અન્ય કુદરતી ગેસ તરીકે જમીનમાંથી કાઢવામાં આવે છે. આ ગેસ ભારતમાં બને છે, પરંતુ તેની મોટાભાગની માંગ આયાત પર આધારિત છે.
ભારતમાં અસર જોવા મળી રહી છે
1. ગુજરાતમાં 100 ફેક્ટરીઓ બંધ
ગેસ સપ્લાયમાં વિક્ષેપની અસર હવે ઉદ્યોગો પર પણ જોવા મળી રહી છે. ગુજરાતના મોરબીમાં લગભગ 100 કારખાનાઓએ ઇંધણ પુરવઠામાં વિક્ષેપને કારણે ઉત્પાદન બંધ કરવું પડ્યું છે. આ તમામ એકમો સિરામિક ઉદ્યોગ સાથે સંબંધિત છે. મોરબી એ ટાઇલ અને ઘડિયાળ બનાવવાના મુખ્ય કેન્દ્ર તરીકે જાણીતું છે અને તે વિશ્વના સૌથી મોટા સિરામિક નિર્માણ કેન્દ્રોમાંનું એક છે. ઉદ્યોગ જગતના લોકોનું કહેવું છે કે જો જલ્દી ગેસ સપ્લાય સામાન્ય નહીં થાય તો આગામી દિવસોમાં વધુ 400 જેટલા યુનિટ બંધ થઈ જવાનો ભય છે.
2. પુણેમાં ગેસ સ્મશાન પર અસર
મહારાષ્ટ્રના પુણેમાં ગેસની અછતને કારણે મ્યુનિસિપલ કોર્પોરેશને 18 ગેસ સ્મશાન ભૂમિને થોડા સમય માટે બંધ કરવાનો નિર્ણય લીધો છે. મ્યુનિસિપલ કોર્પોરેશનનું કહેવું છે કે ગેસ સપ્લાય સામાન્ય થતાં જ આ સ્મશાન ભૂમિને ફરીથી ખોલવામાં આવશે. વહીવટીતંત્ર હાલ પરિસ્થિતિ પર નજર રાખી રહ્યું છે.
3. ઇન્ડક્શન કૂકરની માંગ ત્રણ ગણી વધી છે
કોલકાતામાં રાંધણ ગેસના વધતા ભાવ અને ભાવિ પુરવઠા અંગેની અનિશ્ચિતતા બજાર પર અસર કરી રહી છે. ઇન્ડક્શન કૂકર જેવા ઇલેક્ટ્રિક કિચન એપ્લાયન્સિસનું વેચાણ શહેરના છૂટક બજારોમાં, ખાસ કરીને ચાંદની માર્કેટ અને એઝરા સ્ટ્રીટમાં ત્રણ ગણું વધ્યું છે. દુકાનદારોના મતે વેચાણમાં આ ઉછાળો ત્યારે શરૂ થયો જ્યારે કેન્દ્ર સરકારે રાંધણ ગેસના ભાવમાં વધારો કરવાની જાહેરાત કરી.
4. મોંઘો રસોઈ ગેસ
તેલ કંપનીઓએ ઘરેલુ એલપીજી સિલિન્ડરની કિંમતમાં ₹60નો વધારો કર્યો છે. પરિણામે, દિલ્હીમાં 14.2 kg LPG સિલિન્ડરની કિંમત લગભગ ₹913 થઈ ગઈ છે. 19 કિલોના કોમર્શિયલ ગેસ સિલિન્ડરની કિંમતમાં ₹115નો વધારો થયો છે. જો કે, સરકારે ઓઈલ કંપનીઓને એ સુનિશ્ચિત કરવાનો આદેશ આપ્યો છે કે રાંધણ ગેસના પુરવઠાને અસર ન થાય.
