ઈરાન અને મધ્ય પૂર્વમાં ચાલી રહેલા સૈન્ય તણાવને કારણે ભારત સહિત વિશ્વના ઘણા દેશો માટે ઊર્જા સંકટ સર્જાયું છે. તેના જવાબમાં અમેરિકાએ ભારતને રશિયા પાસેથી ક્રૂડ ઓઈલ ખરીદવા માટે 30 દિવસનો સમય આપ્યો છે. અમેરિકી વિદેશ મંત્રીએ સ્પષ્ટ કહ્યું કે ભારત આ સમય દરમિયાન 30 દિવસ માટે રશિયા પાસેથી ક્રૂડ ઓઈલ ખરીદી શકે છે. રશિયાએ પહેલા જ ભારતને ઓફર કરી હતી, પરંતુ સવાલ એ ઊભો થાય છે કે શું ભારત આ 30 દિવસમાં તેની સમસ્યાનો ઉકેલ લાવી શકશે અને આ દરમિયાન રશિયા પાસેથી ખરેખર કેટલું તેલ ખરીદી શકાશે.
રશિયા પાસેથી ખરીદેલ ક્રૂડ ઓઈલનો જથ્થો ભારતીય રિફાઈનરીઓની આયાત ક્ષમતા અને સંગ્રહ ક્ષમતા પર સંપૂર્ણપણે આધાર રાખે છે, પરંતુ ઐતિહાસિક રેકોર્ડના આધારે અંદાજ લગાવી શકાય છે. એનર્જી સેક્ટર પર નજર રાખતી ફર્મ કેપ્લરનો ડેટા દર્શાવે છે કે રશિયન ઓઇલની ખરીદી સંપૂર્ણપણે રિફાઇનરીની ક્ષમતા, ઉપલબ્ધ જહાજો, રશિયન સપ્લાયનું પ્રમાણ અને કંપનીઓની સ્ટોરેજ ક્ષમતા પર આધારિત છે. જો આપણે અગાઉના રેકોર્ડ પર નજર કરીએ તો, ભારતે જૂન 2025માં દરરોજ 2.1 મિલિયન બેરલ તેલની ખરીદી કરી હતી, જે અત્યાર સુધીનો રેકોર્ડ છે.
30 દિવસમાં કેટલું તેલ મળશે? ઉપરના આંકડા દર્શાવે છે કે દરરોજ 2.1 મિલિયન બેરલની ખરીદી એ અત્યાર સુધીની સૌથી વધુ ક્ષમતા છે. જો ભારત આ ક્ષમતા સાથે રશિયા પાસેથી તેલ ખરીદવાનું ફરી શરૂ કરે તો તે 30 દિવસમાં કુલ 63 મિલિયન બેરલ ખરીદી શકે છે. ગયા વર્ષે મે મહિનામાં ભારતે રશિયા પાસેથી દરરોજ 1.8 મિલિયન બેરલ તેલ ખરીદ્યું હતું, જે 30 દિવસમાં લગભગ 54 મિલિયન બેરલ જેટલું થશે. એ જ રીતે, નવેમ્બર 2025 માં, ભારત રશિયા પાસેથી દરરોજ 1.9 મિલિયન બેરલ તેલ ખરીદશે, જે 30 દિવસમાં લગભગ 57 મિલિયન બેરલ થશે.
ભારતની ક્ષમતા કેટલી છે?
ભારતની આયાત ક્ષમતા લગભગ 5.5 મિલિયન બેરલ પ્રતિ દિવસ છે અને 2024 સુધીમાં તેમાંથી 35 થી 40 ટકા એકલા રશિયા પાસેથી ખરીદવામાં આવી રહી હતી. જો રશિયા પાસેથી એ જ ક્ષમતા પર ફરીથી ક્રૂડ ખરીદવામાં આવે તો આગામી 30 દિવસમાં રશિયાથી 60 મિલિયન બેરલથી વધુ તેલની આયાત કરવામાં આવી શકે તેમાં કોઈ શંકા નથી. જોકે, જો ભારત ઇચ્છે તો તેની મોટાભાગની ક્ષમતા રશિયાથી આયાત કરી શકે છે, પરંતુ આ ત્યારે જ શક્ય બનશે જ્યારે રિફાઇનરીઓ પાસે પૂરતી સંગ્રહ ક્ષમતા હશે.
9 મિલિયન બેરલ તેલ તૈયાર છે
રશિયાના તાજેતરના અહેવાલ મુજબ, ભારતના સંકેતની રાહ જોઈને જહાજો પર 9 મિલિયન બેરલ તેલ પહેલેથી જ લોડ કરવામાં આવ્યું છે. ભારત ગમે ત્યારે આ તેલની આયાત કરી શકે છે. આ ઉપરાંત અંદાજે 6 મિલિયન વધુ બેરલ મોકલવાની ઓફર પણ કરવામાં આવી છે. આ રીતે રશિયા પાસેથી 15 મિલિયન બેરલ તેલ આયાત કરવાની તૈયારીઓ ચાલી રહી છે. તેથી, ભારત આ 30 દિવસના ગ્રેસ પીરિયડનો પૂરો લાભ લેવા માંગે છે.
ભારતનો દૈનિક તેલનો વપરાશ કેટલો છે?
ભારતનો દૈનિક તેલનો વપરાશ તેની આયાત ક્ષમતા જેટલો લગભગ છે. 2024માં દૈનિક તેલનો વપરાશ 5.6 મિલિયન બેરલ હતો, જે 2025માં વધીને 5.7 મિલિયન બેરલ થઈ ગયો. હવે એવો અંદાજ છે કે ભારતનો દૈનિક તેલનો વપરાશ 2026માં લગભગ 6 મિલિયન બેરલ સુધી પહોંચી શકે છે. સ્પષ્ટ છે કે, જો ભારત રશિયા પાસેથી 60 મિલિયન બેરલ તેલની આયાત કરે છે, તો તે આ 30 દિવસમાં તેની તેલની જરૂરિયાતો પૂરી કરી શકે છે.
