ગાંધીનગર, 5 જાન્યુઆરી 2026: ગુજરાતમાં કૃષિ ક્ષેત્રે કઠોળના પાકોએ છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં અભૂતપૂર્વ પ્રગતિ કરી છે. વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીના ‘આત્મનિર્ભર ભારત’ મિશન હેઠળ ગુજરાત હવે દેશમાં કઠોળ ઉત્પાદનમાં અગ્રેસર રાજ્ય તરીકે ઊભરી આવ્યું છે. ખાસ કરીને ચણા અને તુવેરના ઉત્પાદનમાં ગુજરાત રાષ્ટ્રીય સ્તરે નોંધપાત્ર પ્રગતિ કરી રહ્યું છે.
છેલ્લા 6 વર્ષ દરમિયાન રાજ્યમાં કઠોળ પાકની ઉત્પાદકતામાં સવા ગણો, વાવેતર વિસ્તારમાં દોઢ ગણો અને ઉત્પાદનમાં બમણો વધારો થયો છે. વર્ષ 2029-20માં રાજ્યમાં કઠોળ પાકોનો કુલ વાવેતર વિસ્તાર 9 લાખ હેક્ટર, ઉત્પાદન 10.58 લાખ મેટ્રિક ટન અને ઉત્પાદકતા 1173 કિગ્રા પ્રતિ હેક્ટર હતી. જ્યારે, વર્ષ 2024-25 માં કઠોળ પાકોનો કુલ વાવેતર વિસ્તાર 14.39 લાખ હેક્ટર, ઉત્પાદન 21.52 લાખ મેટ્રિક ટન અને ઉત્પાદકતા 1495 કિગ્રા પ્રતિ હેક્ટર નોંધાઈ છે.
ગુજરાતમાં ચણા એ સૌથી મહત્વનો કઠોળ પાક છે, જે રાજ્યના કુલ કઠોળ ઉત્પાદનમાં 70 ટકાથી વધુ હિસ્સો ધરાવે છે. વર્ષ 2019-10માં રાજ્યમાં ચણાનું કુલ ઉત્પાદન 6.36 લાખ મેટ્રિક ટન હતું, જેની સામે અઢી ગણા વધારા સાથે વર્ષ 2024-25માં 15.63 લાખ મેટ્રિક ટન ઉત્પાદન નોંધાયું હતું.
તેવી જ રીતે, તુવેરના ઉત્પાદનમાં પણ ગુજરાત દેશના મોખરાના રાજ્યોમાં સ્થાન ધરાવે છે. વર્ષ 2019-20 માં રાજ્યમાં તુવેરનું કુલ ઉત્પાદન 2.10 લાખ મેટ્રિક ટન હતું, જેની સામે 45 ટકાની વૃદ્ધિ સાથે વર્ષ 2024-25 માં 3.08 લાખ મેટ્રિક ટન ઉત્પાદન નોંધાયું હતું.
