ચીને બ્રિટન અને કેનેડાના નાગરિકો માટે વિઝા ફ્રી એન્ટ્રીની જાહેરાત કરી છે. ચીને અગાઉ ઓસ્ટ્રેલિયા અને ન્યુઝીલેન્ડના નાગરિકો માટે જુલાઇ 2024 સુધી વિઝા-મુક્ત પ્રવેશ લંબાવ્યો હતો. હવે, યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ ફાઇવ આઇઝ જોડાણમાં એકમાત્ર દેશ છે જેના નાગરિકોને ચીનમાં વિઝા-મુક્ત પ્રવેશ મળશે નહીં. નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે આ નિર્ણય કેટલાક પશ્ચિમી દેશો સાથેના સંબંધોને મજબૂત કરવાના ચીનના રાજદ્વારી પ્રયાસોનો એક ભાગ છે. વધુમાં, યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સને આ સુવિધાથી દૂર રાખવું પણ બંને દેશો વચ્ચે ચાલી રહેલા તણાવને દર્શાવે છે.
વિશ્વનું સૌથી જૂનું ગુપ્તચર જોડાણ
ફાઇવ આઇઝ (FVEY) એ વિશ્વનું સૌથી જૂનું અને સૌથી વિશિષ્ટ ઇન્ટેલિજન્સ-શેરિંગ જૂથ છે. તે સત્તાવાર રીતે 1946 માં UKUSA કરાર દ્વારા બનાવવામાં આવ્યું હતું, પરંતુ તેની ઉત્પત્તિ 1943 ના BRUSA કરાર અને બીજા વિશ્વ યુદ્ધ દરમિયાન 1941 ના US-UK કોડબ્રેકિંગ સહકારમાં થઈ હતી. તેના સભ્ય દેશો યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ, બ્રિટન, કેનેડા, ઓસ્ટ્રેલિયા અને ન્યુઝીલેન્ડ છે.
યુદ્ધ પછી, આ દેશોએ સોવિયત યુનિયન તરફથી ધમકી અને પરમાણુ માહિતીની ચોરીને કારણે સિગ્નલ ઇન્ટેલિજન્સ (SIGINT) માં સહકાર વધાર્યો. બાદમાં, ઓસ્ટ્રેલિયાને દક્ષિણ અને પૂર્વ એશિયાના મોનિટરિંગની જવાબદારી આપવામાં આવી હતી, ન્યુઝીલેન્ડને પેસિફિક પર દેખરેખ રાખવાની જવાબદારી આપવામાં આવી હતી અને કેનેડાને લેટિન અમેરિકા, પૂર્વીય રશિયા અને ઉત્તર એટલાન્ટિક પર દેખરેખ રાખવાની જવાબદારી આપવામાં આવી હતી. 2010 માં, આ જોડાણનું અસ્તિત્વ બધાની સામે સ્વીકારવામાં આવ્યું હતું.
ગઠબંધનને પણ વિવાદોનો સામનો કરવો પડ્યો છે
સભ્યોમાં તંગદિલી સર્જાઈ છે. કેમ્બ્રિજ ફાઇવ જાસૂસી કૌભાંડ બાદ, યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ બ્રિટન પર શંકાશીલ બન્યું. કેનેડા અને ન્યુઝીલેન્ડને થોડા સમય માટે ગુપ્ત માહિતીની વહેંચણીમાંથી બાકાત રાખવામાં આવ્યા હતા. યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ પર તેના સાથીઓ પાસેથી માહિતી છુપાવવાનો પણ આરોપ હતો. કેનેડાને પણ આંચકો ત્યારે લાગ્યો જ્યારે તેનો એક નેવી ઓફિસર રશિયન જાસૂસ હોવાનું જાણવા મળ્યું. યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સે ઇરાક યુદ્ધમાં ભાગ લેવાનો ઇનકાર કરવા બદલ કેનેડા સાથે ગુપ્ત માહિતીની વહેંચણીને થોડા સમય માટે અટકાવી દીધી હતી.
યુએસ પરમાણુ નીતિના વિરોધને કારણે ન્યુઝીલેન્ડને બે દાયકાથી વધુ સમય માટે બાકાત રાખવામાં આવ્યું હતું. 1973માં, બ્રિટિશ વડા પ્રધાન એડવર્ડ હીથના યુરોપ તરફી વલણને કારણે પ્રમુખો રિચાર્ડ નિક્સન અને હેનરી કિસિંજરે ગુપ્ત માહિતીની વહેંચણી અટકાવી દીધી હતી. 2013માં એડવર્ડ સ્નોડેનના ઘટસ્ફોટ પછી પણ અમેરિકાએ તેના સહયોગીઓને સંપૂર્ણ માહિતી આપી ન હતી. ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પના બીજા કાર્યકાળ દરમિયાન, પીટર નાવારોએ કેનેડાને જોડાણમાંથી દૂર કરવાની માંગ કરી હતી. આ હોવા છતાં, જોડાણ આંતરરાષ્ટ્રીય બાબતોમાં સક્રિય રહ્યું.
ગુપ્તચર કામગીરી હાથ ધરી હતી
ગઠબંધન છેલ્લા 50 વર્ષમાં ઘણી મોટી ઘટનાઓમાં સામેલ છે. 1953 માં, CIA અને MI6 એ ઈરાનના વડા પ્રધાન મોહમ્મદ મોસાદેગ વિરુદ્ધ બળવો કર્યો. 1973 માં, ચિલીના રાષ્ટ્રપતિ સાલ્વાડોર એલેન્ડેને હાંકી કાઢવામાં આવ્યા અને ઓગસ્ટો પિનોચે સત્તા પર આવ્યા. ઇરાક પર 2003નું આક્રમણ ખામીયુક્ત ગુપ્ત માહિતી પર આધારિત હતું, જે બ્રિટિશ ભાષાશાસ્ત્રી કેથરિન ટેરેસા ગન દ્વારા જાહેર કરવામાં આવ્યું હતું.
સ્નોડેનના ઘટસ્ફોટથી જાણવા મળ્યું હતું કે એલાયન્સે સામૂહિક દેખરેખ હાથ ધરી હતી, એન્જેલા મર્કેલ જેવા વિદેશી નેતાઓની જાસૂસી કરી હતી અને સ્વિફ્ટ જેવી નાણાકીય પ્રણાલીઓ ઍક્સેસ કરી હતી. ઇન્ટરનેશનલ કોર્ટ ઓફ જસ્ટિસ (ICJ) એ પણ ઓસ્ટ્રેલિયાને તિમોર-લેસ્તેની જાસૂસી રોકવાનો આદેશ આપ્યો હતો.
