પાકિસ્તાનની કુખ્યાત અદિયાલા જેલ ફરી ચર્ચામાં છે. આ દિવસોમાં પૂર્વ વડાપ્રધાન ઈમરાન ખાનને ત્યાં જેલવાસને લઈને વિવિધ અટકળો લગાવવામાં આવી રહી છે. આ જેલ માત્ર એક જેલ નથી, પરંતુ પાકિસ્તાનના ઈતિહાસનો એક મહત્વપૂર્ણ ભાગ છે. તેમાં ઘણા કુખ્યાત ગુનેગારો, આતંકવાદીઓ અને મોટા નેતાઓને કેદ કરવામાં આવ્યા છે. લગભગ 142 વર્ષ જૂની અદિયાલા જેલનો ઈતિહાસ તેની ઊંચી દીવાલો પાછળની વાર્તાઓ જેટલો લાંબો છે.
142 વર્ષમાં ચાર વખત જેલ બદલાઈ
અદિયાલા સેન્ટ્રલ જેલને રાવલપિંડી જિલ્લા જેલ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે. છેલ્લા 142 વર્ષમાં આ જેલનું સ્થાન ચાર વખત બદલાયું છે. આ વાત ત્યારે હતી જ્યારે રાવલપિંડી એક નાનું શહેર હતું. તે સમયે જેલ કમિટી ચોક, તેલી મહોલ્લા રોડ પાસે હતી. 1882 માં, જેલ જિન્ના પાર્ક અને ન્યાયિક સંકુલની નજીક બનાવવામાં આવી હતી. 84.4 એકરમાં ફેલાયેલી આ જેલ 104 વર્ષ સુધી રહી.
બ્રિટિશ રાજ દરમિયાન સૈનિકોને રાખવામાં આવતા હતા. બ્રિટિશ રાજ દરમિયાન રાવલપિંડી જેલનો ઉપયોગ સ્વાતંત્ર્ય સેનાનીઓને રાખવા માટે પણ થતો હતો. દિલ્હી, હૈદરાબાદ અને ઢાકાથી સૈનિકોને આ જેલમાં લાવવામાં આવ્યા હતા. અલ્લામા મશરીકી તરીકે જાણીતા ઈનાયતુલ્લા ખાનને પણ અહીં કેદ કરવામાં આવ્યો હતો. જેલની નજીક એક કબ્રસ્તાન છે જ્યાં ઘણા સૈનિકોને દફનાવવામાં આવ્યા છે.
ભુટ્ટોની ફાંસી અને ઝિયા-ઉલ-હકની હથોડી
પાકિસ્તાનના ભૂતપૂર્વ વડા પ્રધાન ઝુલ્ફીકાર અલી ભુટ્ટોને એપ્રિલ 1979માં આ જૂની જેલમાં ફાંસી આપવામાં આવી હતી. ભુટ્ટોની ફાંસી પછી, જનરલ ઝિયા-ઉલ-હકે 1988માં જેલને તોડી પાડી હતી, જેનાથી તેનું ઐતિહાસિક મહત્વ ભૂંસી ગયું હતું. તે જેલના ભાગોમાં હવે પોલીસ તાલીમ કોલેજ, ન્યાયિક સંકુલ, હાઉસિંગ સોસાયટી અને જિન્ના પાર્ક છે.
નવી અદિયાલા જેલ 1986માં 100 એકરમાં બનાવવામાં આવી હતી
1986માં અદિયાલા ગામ પાસે નવી જેલ બનાવવામાં આવી હતી. 100 એકરમાં ફેલાયેલી આ જેલ રાવલપિંડી કોર્ટથી લગભગ 13 કિમી દૂર છે. શરૂઆતમાં, જેલમાં 1,927 કેદીઓ રાખવાની ક્ષમતા હતી, જે બાદમાં વધારીને 2,700 અને પછી 3,500 કરવામાં આવી. આમ છતાં જેલમાં ક્ષમતા કરતા વધુ કેદીઓ છે. મીડિયામાં અવારનવાર આ જેલમાંથી ખરાબ વ્યવહારના અહેવાલો આવતા રહે છે. તાજેતરમાં, એવું નોંધવામાં આવ્યું હતું કે રેકોર્ડ 148 કેદીઓએ HIV પોઝિટિવ પરીક્ષણ કર્યું છે.
VIP કેદીઓ જેલ
અદિયાલા જેલને પાકિસ્તાનની સૌથી સંવેદનશીલ જેલ માનવામાં આવે છે. ઈમરાન ખાન પહેલા ઘણા વડાપ્રધાનો અને હાઈ-પ્રોફાઈલ લોકોને અહીં નજરકેદ કરવામાં આવ્યા છે. નવાઝ શરીફ, યુસુફ રઝા ગિલાની, શાહિદ ખાકાન અબ્બાસી અને ભૂતપૂર્વ રાષ્ટ્રપતિ આસિફ અલી ઝરદારી જેવા ભૂતપૂર્વ વડા પ્રધાનો તેમજ વર્તમાન વડા પ્રધાન શાહબાઝ શરીફ અને પંજાબના મુખ્ય પ્રધાન મરિયમ નવાઝને પણ અહીં કેદ કરવામાં આવ્યા છે.
કુખ્યાત ગુનેગારોનો અડ્ડો
આ જેલ ઘણા કુખ્યાત આતંકવાદીઓ અને ગુનેગારોનું ઘર પણ છે. જેમાં મુંબઈ હુમલાના માસ્ટરમાઇન્ડ અને લશ્કર-એ-તૈયબાના કમાન્ડર ઝકી-ઉર-રહેમાન લખવી અને અન્ય આઠ શકમંદોનો સમાવેશ થાય છે. પંજાબના ગવર્નર સલમાન તાસીરના હત્યારા મુમતાઝ કાદરીને પણ અહીં ફાંસી આપવામાં આવી હતી. યુએસ એરલાઇનના હાઇજેકર્સને પણ અહીં રાખવામાં આવ્યા હતા. અહીં મૃત્યુદંડના કેદીઓને પણ રાખવામાં આવે છે.
ઈમરાન ખાન 27 મહિના સુધી અહીં કેદ રહ્યા
આતંકવાદીઓ અને કુખ્યાત ગુનેગારો અદિયાલા જેલમાં બંધ છે ત્યારે સમયના ચક્રે પાકિસ્તાનના રાજાઓને પણ જેલના સળિયા પાછળ જોયા છે. ક્રિકેટરમાંથી રાજકારણી બનેલા અને ત્યારબાદ વડાપ્રધાન ઈમરાન ખાનને એપ્રિલ 2022માં અવિશ્વાસ પ્રસ્તાવ દ્વારા વડાપ્રધાન પદ પરથી હટાવવામાં આવ્યા હતા. ઈમરાનના સમર્થકો આ બળવા માટે પાકિસ્તાની સેનાને દોષી ઠેરવે છે. ઈમરાન ઓગસ્ટ 2023 થી જેલમાં છે. તોશાખાના કેસમાં તેની ધરપકડ થઈ ત્યારથી તેની સામે ઘણા કેસ નોંધાયેલા છે. ઈમરાન ઓગસ્ટ 2023થી અદિયાલા જેલમાં કેદ છે.
