વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીનો ઈઝરાયેલ પ્રવાસ એવા સમયે થઈ રહ્યો છે જ્યારે પશ્ચિમ એશિયાનું રાજકારણ ફરી એકવાર હેડલાઈનમાં છે. ગાઝા, મુત્સદ્દીગીરી અને નવા સમીકરણો વચ્ચે તમામની નજર ભારત-ઈઝરાયેલ સંબંધો પર છે. જો કે, આ રાજકીય ચર્ચાની સાથે સાથે એક આર્થિક પ્રશ્ન પણ ઉભો થઈ રહ્યો છેઃ ભારતીય રૂપિયા સામે ઈઝરાયેલનું ચલણ કેટલું મજબૂત છે? શા માટે તેની નાની અર્થવ્યવસ્થા હોવા છતાં તેના શેકેલને વિશ્વની સૌથી મજબૂત કરન્સીમાંની એક ગણવામાં આવે છે?
મોદીની ઈઝરાયેલ મુલાકાત અને રાજદ્વારી વાતાવરણ
વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી આ અઠવાડિયે બુધવારે ઈઝરાયેલના પ્રવાસે જઈ રહ્યા છે. આ મુલાકાત એવા સમયે થઈ રહી છે જ્યારે અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે ગાઝાના પુનઃનિર્માણ અંગે ચર્ચા કરવા માટે બોર્ડ ઓફ પીસની બેઠક બોલાવી છે. ભારત આ પહેલનું સભ્ય બન્યું ન હતું, પરંતુ નિરીક્ષક તરીકે સામેલ રહ્યું હતું. ઇઝરાયલના વડાપ્રધાન બેન્જામિન નેતન્યાહુએ તાજેતરમાં ભારત સાથેના સંબંધોની પ્રશંસા કરી હતી અને પીએમ મોદીને પોતાના નજીકના મિત્ર ગણાવ્યા હતા. સંરક્ષણ, કૃષિ, જળ પ્રબંધન અને ટેકનોલોજી ક્ષેત્રે બંને દેશો વચ્ચે મજબૂત ભાગીદારી છે. રાજકીય ચર્ચા વચ્ચે, આર્થિક પાસાઓ પર પણ ધ્યાન આપવામાં આવી રહ્યું છે, ખાસ કરીને ઇઝરાયેલી ચલણની મજબૂતાઈ.
ઇઝરાયેલનું ચલણ શું છે?
ઇઝરાયેલનું સત્તાવાર ચલણ ઇઝરાયેલી ન્યૂ શેકલ છે, જેને સામાન્ય રીતે શેકેલ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. વર્તમાન વિનિમય દર મુજબ, 1 ઇઝરાયેલી શેકેલની કિંમત આશરે રૂ. 29 છે. આનો અર્થ એ થયો કે ભારતીય રૂપિયાની સામે શેકેલ ખૂબ જ મજબૂત માનવામાં આવે છે. તાકાતનો અર્થ એ નથી કે ઇઝરાયેલનું અર્થતંત્ર ભારત કરતાં મોટું છે. વાસ્તવમાં, ભારતનું અર્થતંત્ર કદમાં ઘણું મોટું છે, પરંતુ ચલણની મજબૂતાઈ અન્ય ઘણા પરિબળો પર પણ નિર્ભર છે.
શેકલ શા માટે મજબૂત છે?
ઇઝરાયેલની અર્થવ્યવસ્થા ટેકનોલોજી પર આધારિત છે. ઈઝરાયેલે સાયબર સુરક્ષા, સંરક્ષણ ટેકનોલોજી, સ્ટાર્ટઅપ ઈકોસિસ્ટમ અને કૃષિ ઈનોવેશન જેવા ક્ષેત્રોમાં ઘણી ઓળખ બનાવી છે. વિદેશી રોકાણ પણ ત્યાં સતત આવતું રહે છે. ચલણની મજબૂતાઈનું મુખ્ય કારણ તેનો નિયંત્રિત ફુગાવો દર છે. જ્યારે દેશમાં ફુગાવો નીચો અને સ્થિર રહે છે, ત્યારે તેની ચલણની ખરીદ શક્તિ અકબંધ રહે છે. ઇઝરાયેલમાં ફુગાવાને સંતુલિત રાખવામાં સેન્ટ્રલ બેંક સક્રિય ભૂમિકા ભજવે છે. બેન્ક ઓફ ઇઝરાયેલ નાણાકીય નીતિ અને વ્યાજ દરો દ્વારા બજારની વધઘટને નિયંત્રિત કરે છે. આ જ કારણ છે કે શેકલમાં વધુ વધઘટ થતી નથી.
રૂપિયા અને શેકેલ વચ્ચેનો તફાવત
ભારતીય રૂપિયો એ ઉભરતી અર્થવ્યવસ્થાનું ચલણ છે. ભારત એક ઝડપથી વિકસતું અર્થતંત્ર છે, પરંતુ ફુગાવો, આયાત-નિકાસ સંતુલન અને વૈશ્વિક બજારની સ્થિતિ આ ચલણને અસર કરે છે. તેની સરખામણીમાં, 1 શેકેલ આશરે રૂ. 29 બરાબર છે. આનો અર્થ એ છે કે ભારતીય પ્રવાસીઓએ ઇઝરાયેલમાં વધુ ખર્ચ કરવો પડી શકે છે. હોટેલ્સ, ફૂડ અને સ્થાનિક સેવાઓ જ્યારે રૂપિયામાં રૂપાંતરિત થાય ત્યારે વધુ મોંઘી દેખાય છે. જો કે, ચલણની મજબૂતાઈનો દેશની મજબૂતાઈ સાથે સીધો સંબંધ નથી. કેટલીકવાર, જો આર્થિક સ્થિરતા હોય અને ફુગાવો ઓછો હોય, તો નાના અર્થતંત્રનું ચલણ પણ મજબૂત થઈ શકે છે.
વેપાર અને રોકાણની અસર
ભારત અને ઈઝરાયેલ વચ્ચેનો વેપાર સતત વધી રહ્યો છે. સંરક્ષણ સોદાઓથી લઈને કૃષિ ટેકનોલોજી સુધી બંને દેશો વચ્ચેનો સહયોગ ગાઢ બન્યો છે. મજબૂત ચલણ વિદેશી રોકાણકારોનો વિશ્વાસ પણ વધારે છે. શેકલની સ્થિરતા ઇઝરાયેલને આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં વિશ્વાસપાત્ર નાણાકીય છબી જાળવવામાં પણ મદદ કરે છે. દરમિયાન, ભારતીય રૂપિયો ધીમે ધીમે વૈશ્વિક વ્યવહારોમાં તેનો હિસ્સો વધારી રહ્યો છે.
