ઈરાનની ઘટતી ચલણ સામે લગભગ બે અઠવાડિયાથી વિરોધ પ્રદર્શન ચાલી રહ્યા છે. ગુરૂવારે રાત્રે જ્યારે દેશનિકાલ કરાયેલા ક્રાઉન પ્રિન્સ રેઝા પહલવીએ લોકોને ઇસ્લામિક રિપબ્લિક વિરુદ્ધ પ્રદર્શન કરવા માટે રસ્તા પર ઉતરવાની અપીલ કરી ત્યારે વિરોધ વધુ તીવ્ર બન્યો. રેઝા પહલવીની અપીલ બાદ મોટી સંખ્યામાં લોકો રસ્તા પર ઉતરી આવ્યા હતા અને રેલીઓ યોજી હતી. દરમિયાન, સરકારે રસ્તાઓ ખાલી કરવા માટે સુરક્ષા દળો તૈનાત કર્યા છે.
અહેવાલો અનુસાર, ઈરાનના ઓછામાં ઓછા 50 શહેરોમાં જોરદાર વિરોધ પ્રદર્શન થઈ રહ્યા છે. ત્યારબાદ સરકારે ઈન્ટરનેટ અને ટેલિફોન લાઈનો બંધ કરી દીધી છે. લોકો રસ્તા પર ઉતરી રહ્યા છે અને ઈરાન સરકાર વિરુદ્ધ સૂત્રોચ્ચાર કરી રહ્યા છે. ખાસ વાત એ છે કે પ્રદર્શન દરમિયાન રઝા પહલવીના સમર્થનમાં નારા લગાવવામાં આવી રહ્યા છે, જ્યારે પહેલા શાહના સમર્થનમાં નારા લગાવવા પર મોતની સજા હતી.
યુએસ સ્થિત માનવાધિકાર કાર્યકર્તા ન્યૂઝ એજન્સી અનુસાર, વિરોધ પ્રદર્શન દરમિયાન થયેલી હિંસામાં અત્યાર સુધીમાં ઓછામાં ઓછા 39 લોકો માર્યા ગયા છે, જ્યારે 2,260 થી વધુ લોકોની અટકાયત કરવામાં આવી છે. આ દરમિયાન અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે ઈરાની લોકો માટે સમર્થન વ્યક્ત કર્યું અને કહ્યું કે જો તેમનો અવાજ દબાવવાનો પ્રયાસ કરવામાં આવશે તો તેમને એકલા છોડવામાં આવશે નહીં.
આ વિરોધો અચાનક આટલા હિંસક કેવી રીતે બન્યા?
1979 ની ઇસ્લામિક ક્રાંતિ પહેલા, મોહમ્મદ રેઝા પહલવી, ઇરાનના શાહ, યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ ભાગી ગયા હતા. તેમનો પુત્ર અને ક્રાઉન પ્રિન્સ રેઝા પહલવી હજુ પણ યુ.એસ.માં નિર્વાસિત જીવન જીવે છે. ઈરાનમાં વિરોધ પ્રદર્શનો 28 ડિસેમ્બરે શરૂ થયા જ્યારે રાજધાની, તેહરાનમાં દુકાનદારોએ ડોલર સામે ઈરાની રિયાલના ઘટતા મૂલ્યને લઈને સૂત્રોચ્ચાર કરતા શેરીઓમાં ઉતરી આવ્યા. ત્યારબાદ, આ વિરોધ દેશના ઘણા શહેરોમાં ફેલાઈ ગયો.
દરમિયાન, દેશનિકાલ કરાયેલા ક્રાઉન પ્રિન્સ રેઝા પહલવીએ લોકોને ઇસ્લામિક રિપબ્લિકનો વિરોધ કરવા શેરીઓમાં આવવા વિનંતી કરી. પહલવીએ એક નિવેદનમાં કહ્યું, “દુનિયાની નજર ઈરાન પર છે. રસ્તા પર ઉતરો અને જોરથી અને એકતાથી તમારી માંગણીઓ ઉઠાવો.” હું ઇસ્લામિક રિપબ્લિક, તેના નેતાઓ અને રિવોલ્યુશનરી ગાર્ડને ચેતવણી આપું છું કે વિશ્વ અને રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ તમને નજીકથી જોઈ રહ્યા છે. લોકો પર થઈ રહેલા અત્યાચારનો જવાબ આપવામાં આવશે. સ્થાનિક રહેવાસીઓએ જણાવ્યું કે ગુરુવારે રાત્રે 8 વાગે પહેલવીની અપીલ આવતા જ લોકો રસ્તા પર આવી ગયા હતા. દેખાવકારોએ ‘ડાઉન વિથ ડિક્ટેટરશિપ’ અને ‘ડાઉન વિથ ધ ઈસ્લામિક રિપબ્લિક’ જેવા નારા લગાવવાનું શરૂ કર્યું. બીજી તરફ, શાહના સમર્થનમાં સૂત્રોચ્ચાર જેવા કે “આ છેલ્લી લડાઈ છે, પહલવી પાછા આવશે,” પણ સંભળાયા.
ઈન્ટરનેટ બંધ, ઘણી જગ્યાએ હિંસાના અહેવાલ
પરિસ્થિતિ કાબૂ બહાર થતી જોઈને ઈરાન સરકારે ઈન્ટરનેટ સેવાઓ બંધ કરી દીધી છે અને ટેલિફોન લાઈનો કાપી નાખી છે. ઈન્ટરનેટ મોનિટરિંગ ગ્રૂપ નેટબ્લોક્સે જણાવ્યું હતું કે લાઈવ ડેટા દર્શાવે છે કે ઘણા સર્વિસ પ્રોવાઈડર્સની કનેક્ટિવિટી ખોરવાઈ ગઈ હતી, જેના કારણે દેશના ભાગો ઑફલાઈન થઈ ગયા હતા. દરમિયાન, વિરોધ વધુ હિંસક બની રહ્યો છે. ઘણા સ્થળોએ પ્રદર્શનકારીઓ અને સુરક્ષા દળો વચ્ચે હિંસક અથડામણના અહેવાલો છે. કહેવામાં આવી રહ્યું છે કે 50 શહેરોમાં વિરોધ પ્રદર્શન થઈ રહ્યા છે. સ્થાનિક મીડિયાએ અહેવાલ આપ્યો છે કે તેહરાનની બહારના એક શહેરમાં પોલીસ કર્નલની છરી મારીને હત્યા કરવામાં આવી હતી. બખ્તિયારી પ્રાંતના ચાહરમહલ અને લોરેડાગન શહેરમાં, બંદૂકધારીઓએ ગોળીબારમાં સુરક્ષા દળોના બે સભ્યોની હત્યા કરી હતી અને 30 ઘાયલ થયા હતા. ખોરાસાન રઝાવી પ્રાંતના ડેપ્યુટી ગવર્નરે ઈરાનના સરકારી ટેલિવિઝનને જણાવ્યું હતું કે બુધવારે રાત્રે તેહરાનથી લગભગ 700 કિલોમીટર ઉત્તર-પૂર્વમાં ચેનારાનમાં પોલીસ સ્ટેશન પર થયેલા હુમલામાં પાંચ લોકો માર્યા ગયા હતા.
ટ્રમ્પે ઈરાનને ફરી ધમકી આપી છે
ઈરાનમાં વિરોધ પ્રદર્શન શરૂ થયા બાદ અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે અનેક ધમકીઓ આપી છે. હવે, એક રૂઢિચુસ્ત રેડિયો ઇન્ટરવ્યુમાં, ટ્રમ્પે કહ્યું, “મેં તેમને કહ્યું છે કે જો તેઓ લોકોને મારવાનું શરૂ કરે છે, જેમ કે તેઓએ રમખાણો દરમિયાન કર્યું હતું, જો તેઓ આમ કરશે, તો અમે તેમની સામે ખૂબ જ કડક પગલાં લઈશું.” ગત સપ્તાહની શરૂઆતમાં ટ્રમ્પે પણ ચેતવણી આપી હતી કે જો ઈરાન શાંતિપૂર્ણ દેખાવકારોને હિંસક રીતે દબાવશે તો અમેરિકા તેને મદદ કરશે.
ઈરાનમાં વિરોધ શા માટે થઈ રહ્યો છે?
ઈરાનમાં અનેક વખત મોટા પાયે વિરોધ પ્રદર્શનો થયા છે. મહસા અમીનીના મૃત્યુ બાદ 2022માં છેલ્લો મોટો વિરોધ થયો હતો. વર્તમાન વિરોધ આર્થિક કટોકટી પર છે. આ પ્રદર્શનો તેહરાનમાં 28 ડિસેમ્બરે શરૂ થયા હતા. પ્રદર્શનકારીઓ ઈરાનના સર્વોચ્ચ નેતા આયાતુલ્લા અલી ખમેની વિરુદ્ધ પણ સૂત્રોચ્ચાર કરી રહ્યા છે. વિરોધીઓનું કહેવું છે કે આર્થિક સંકટ ઇસ્લામિક રિપબ્લિકની નીતિઓનું પરિણામ છે.
