ઉસ્માન હાદીની હત્યા બાદ બાંગ્લાદેશના રાજકારણમાં ગુરુવારે વધુ એક ઐતિહાસિક ક્ષણ આવી. બાંગ્લાદેશ નેશનાલિસ્ટ પાર્ટી (BNP)ના કાર્યવાહક પ્રમુખ તારિક રહેમાન 17 વર્ષના નિર્વાસિત જીવન બાદ લંડનથી સ્વદેશ પરત ફર્યા છે. બાંગ્લાદેશમાં ઝડપથી બદલાતી પરિસ્થિતિ વચ્ચે તેમને દેશના ‘ક્રાઉન પ્રિન્સ’ કહેવામાં આવી રહ્યા છે. આવો જાણીએ કોણ છે તારિક રહેમાન અને ભારત વિશે તેમના શું વિચારો છે.
કોણ છે તારિક રહેમાન?
તારિક રહેમાન બાંગ્લાદેશના ભૂતપૂર્વ રાષ્ટ્રપતિ ઝિયાઉર રહેમાન અને ત્રણ વખતના વડા પ્રધાન ખાલિદા ઝિયાના મોટા પુત્ર છે. તારિક રહેમાનને બાંગ્લાદેશની રાજનીતિના ‘ક્રાઉન પ્રિન્સ’ કહેવામાં આવે છે. જો કે ફેબ્રુઆરી 2026માં સંસદીય ચૂંટણી દરમિયાન તેમની પરત ફરવાની અપેક્ષા હતી, પરંતુ બદલાયેલા સંજોગોને કારણે તેઓ 25 ડિસેમ્બરે બ્રિટનથી પરત ફર્યા હતા. તારિક રહેમાન બાંગ્લાદેશ પરત ફર્યા પહેલા 17 વર્ષ સુધી દેશનિકાલમાં હતા. ભૂતપૂર્વ વડા પ્રધાન શેખ હસીનાની અવામી લીગ પાર્ટી પર પ્રતિબંધ અને ચૂંટણીમાં તેમની સંભવિત ગેરહાજરી અને ખાલિદા ઝિયાની ગંભીર સ્વાસ્થ્ય સ્થિતિને જોતાં, તારિક રહેમાનને હવે દેશના આગામી સંભવિત નેતા તરીકે ગણવામાં આવે છે. આ રીતે બાંગ્લાદેશના રાજકારણમાં તેમનું કદ નોંધપાત્ર રીતે વધ્યું છે.
BNP સત્તામાં આવવાની અપેક્ષા હતી
અવામી લીગ પર પ્રતિબંધ બાદ એવી અટકળો ચાલી રહી છે કે BNP બાંગ્લાદેશની નવી શાસક પાર્ટી બની શકે છે. BNP અધ્યક્ષ ખાલિદા ઝિયા લાંબા સમયથી બીમાર છે અને તેમની હાલત નાજુક છે. તેથી તેમના પુત્ર તારિક રહેમાનને પાર્ટીના કાર્યકારી અધ્યક્ષ બનાવવામાં આવ્યા છે. આ ચૂંટણીમાં BNPને પ્રબળ દાવેદાર માનવામાં આવે છે. પૂર્વ વડાપ્રધાન શેખ હસીનાની અવામી લીગ પર પ્રતિબંધ બાદ બીએનપીનો પ્રભાવ વધુ વધી ગયો છે. પરિણામે તારિક રહેમાન આગામી વડાપ્રધાન માટે પ્રબળ દાવેદાર માનવામાં આવી રહ્યા છે.
તારિક રાજકારણમાં ક્યારે સક્રિય થયા?
તારિક રહેમાનનો જન્મ 20 નવેમ્બર 1965ના રોજ થયો હતો. તેમના પિતા, ઝિયાઉર રહેમાન, બાંગ્લાદેશના સ્થાપક નેતાઓમાંના એક હતા, જેમણે 1971ના મુક્તિ યુદ્ધમાં મહત્ત્વની ભૂમિકા ભજવી હતી અને બાદમાં રાષ્ટ્રપતિ બન્યા હતા. જોકે, 1981માં જ્યારે તારિક માત્ર 15 વર્ષનો હતો ત્યારે તેના પિતાની હત્યા કરવામાં આવી હતી. તેમના પતિના મૃત્યુ પછી, તારિકની માતા, ખાલિદા ઝિયાએ BNPનું નેતૃત્વ સંભાળ્યું અને દેશના પ્રથમ મહિલા વડા પ્રધાન બન્યા. તારિકે ઢાકા યુનિવર્સિટીમાંથી આંતરરાષ્ટ્રીય સંબંધોનો અભ્યાસ કર્યો અને 23 વર્ષની ઉંમરે રાજકારણમાં પ્રવેશ કર્યો. 2000ના દાયકામાં, તેઓ BNPમાં એક અગ્રણી વ્યક્તિ તરીકે ઉભરી આવ્યા અને તેમની માતાના કાર્યકાળ દરમિયાન પક્ષના વરિષ્ઠ ઉપાધ્યક્ષ બન્યા. તેમને પાર્ટીના આગામી અનુગામી માનવામાં આવતા હતા.
તારિક રહેમાન બાંગ્લાદેશ માટે કેમ આટલા મહત્વપૂર્ણ બની ગયા છે?
બાંગ્લાદેશનું રાજકારણ મુખ્યત્વે બે પક્ષોની આસપાસ ફરે છે: BNP અને અવામી લીગ. 2024 માં, વિદ્યાર્થીઓની આગેવાની હેઠળના આંદોલનને પગલે, શેખ હસીનાની સરકાર પડી, અને તે ભારત ભાગી ગઈ. ત્યારબાદ વચગાળાની સરકારે આતંકવાદ વિરોધી કાયદા હેઠળ અવામી લીગ પર પ્રતિબંધ મૂક્યો હતો. આ સ્થિતિમાં BNP સૌથી મજબૂત પાર્ટી તરીકે ઉભરી છે. તાજેતરમાં સુધી, તારિક રહેમાન 2008 થી લંડનમાં નિર્વાસિત જીવન જીવી રહ્યા હતા, જ્યાંથી તેઓ પાર્ટીનું નેતૃત્વ કરી રહ્યા હતા.
તેઓ 2018 થી પક્ષના કાર્યકારી પ્રમુખ છે. તેમના દેશનિકાલ દરમિયાન, તેમણે ભ્રષ્ટાચાર, મની લોન્ડરિંગ અને 2004ના ગ્રેનેડ હુમલામાં સંડોવણી સહિતના અનેક આરોપોનો સામનો કરવો પડ્યો હતો, પરંતુ 2024-2025માં, અદાલતોએ તેમને તમામ 84 ગુનાઓમાં નિર્દોષ જાહેર કર્યા હતા. તેમની વાપસીને BNP કાર્યકર્તાઓ માટે નવી ઊર્જાના સ્ત્રોત તરીકે જોવામાં આવી રહી છે. પાર્ટીનો દાવો છે કે તેમના સ્વાગત માટે લાખો સમર્થકો એકઠા થયા હતા. વિશ્લેષકો માને છે કે તારિકની હાજરી BNPને ચૂંટણીમાં બહુમતી અપાવી શકે છે, કારણ કે તે એક યુવાન અને ઉદારવાદી નેતા તરીકે જોવામાં આવે છે. તેમની માતા ખાલિદા ઝિયાની ખરાબ તબિયતને જોતા તારિક પાર્ટીનો મુખ્ય ચહેરો હશે.
તારિક રહેમાનના ભારત વિશે શું વિચારો છે?
બાંગ્લાદેશ-ભારત સંબંધો હંમેશા સંવેદનશીલ રહ્યા છે. અવામી લીગ પાર્ટી અને શેખ હસીના, જેઓ તાજેતરમાં સુધી સત્તામાં હતા, તેમને ભારત તરફી માનવામાં આવતા હતા, જ્યારે BNP સાથેના સંબંધો વણસેલા છે. શેખ હસીનાએ ભારતમાં શરણ લીધા બાદ બંને દેશો વચ્ચેના સંબંધો વધુ બગડ્યા હતા. તારિક રહેમાને તાજેતરના એક ઇન્ટરવ્યુમાં સ્પષ્ટપણે કહ્યું છે કે તેમની વિદેશ નીતિ ‘બાંગ્લાદેશ ફર્સ્ટ’ પર આધારિત હશે. તેમણે આ સૂત્ર આપ્યું છે: “ન દિલ્હી, ન પિંડી, બાંગ્લાદેશ પહેલા.” આનો અર્થ એ થયો કે તે ભારત કે પાકિસ્તાન બંને સાથે અણસમજુ જોડાણ કરવા માંગતો નથી, પરંતુ બાંગ્લાદેશના હિત સર્વોપરી રહેશે. એક ઈન્ટરવ્યુમાં તેણે કહ્યું હતું કે, “જો ભારત કોઈ તાનાશાહને આશ્રય આપીને બાંગ્લાદેશના લોકોને નારાજ કરે છે તો અમે કંઈ કરી શકતા નથી.” તે તિસ્તા નદીના પાણીની વહેંચણી જેવા મુદ્દાઓ પર બાંગ્લાદેશના અધિકારો જાળવી રાખવાની વાત કરે છે. જો કે, તાજેતરના સંકેતો હકારાત્મક છે.
શું ભારત પ્રત્યે BNPનું વલણ બદલાઈ શકે છે?
અત્યાર સુધી ભારત પ્રત્યે BNPનું વલણ કડક રહ્યું છે. સવાલ એ છે કે જો તેઓ સત્તામાં આવશે તો શું ભારત પ્રત્યે BNPનું વલણ બદલાઈ શકશે? …ઉલ્લેખનીય છે કે ભારત બાંગ્લાદેશમાં ઝડપથી બદલાતી પરિસ્થિતિ પર નજીકથી નજર રાખી રહ્યું છે. તાજેતરમાં જ વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીએ ખાલિદા ઝિયાના સ્વાસ્થ્ય અંગે ચિંતા વ્યક્ત કરી હતી અને મદદની ઓફર કરી હતી. આ માટે BNPએ પણ આભાર વ્યક્ત કર્યો છે. ઘણા ભારતીય વિશ્લેષકો માને છે કે અવામી લીગ ચૂંટણીમાંથી ખસી ગયા પછી, BNP એક મધ્યમ અને લોકશાહી વિકલ્પ બની શકે છે.
ભારતને આશા છે કે તારિક રહેમાનની આગેવાનીવાળી સરકાર પ્રાદેશિક સુરક્ષા અને આર્થિક સહયોગ જાળવી રાખશે. તારિકની વાપસી બાંગ્લાદેશની રાજનીતિમાં એક નવો અધ્યાય શરૂ કરશે. તેઓ વચગાળાની સરકારના વડા મુહમ્મદ યુનુસને લંડનમાં મળી ચૂક્યા છે. ચૂંટણી સુધારણા અને લોકશાહીની પુનઃસ્થાપના તેમના એજન્ડામાં છે. જો કે, પડકારો પણ રહે છે, કારણ કે જમાત-એ-ઇસ્લામી જેવા ઇસ્લામી પક્ષો હરીફ છે અને દેશમાં અસ્થિરતા યથાવત છે.
