ઉત્તરપૂર્વીય ભારતીય રાજ્ય મણિપુર લાંબા સમયથી વંશીય હિંસા સાથે સંઘર્ષ કરી રહ્યું છે. સ્થિતિ એટલી ગંભીર બની હતી કે રાજ્ય સરકારનું વિસર્જન થયું હતું. હાલમાં આ રાજ્યમાં રાષ્ટ્રપતિ શાસન લાગુ છે. રાજ્યમાં સ્થિતિ ક્યારે સામાન્ય થશે? આ પ્રશ્ન પર સંઘ પ્રમુખ મોહન ભાગવતે મહત્વપૂર્ણ નિવેદન આપ્યું છે. તેમણે કહ્યું છે કે મતભેદોને ઉકેલવામાં સમય લાગશે. જાણો ભાગવતે બીજું શું કહ્યું?
મે 2023માં ફાટી નીકળેલી જાતિ હિંસા બાદ મણિપુર સતત ચર્ચામાં છે. વિપક્ષી રાજકીય પક્ષોએ કેન્દ્ર સરકારને ભીંસમાં લેવાનો પ્રયાસ કર્યો છે. સ્થિતિ કેટલી ગંભીર છે તેનો અંદાજ એ વાત પરથી લગાવી શકાય છે કે ઉત્તર-પૂર્વ ભારતના આ રાજ્યમાં 10 મહિનાથી વધુ સમયથી રાષ્ટ્રપતિ શાસન લાગુ છે. મુખ્યમંત્રી એન બિરેન સિંહના રાજીનામા બાદ 13 ફેબ્રુઆરી, 2025ના રોજ કેન્દ્ર સરકારે મણિપુરમાં રાષ્ટ્રપતિ શાસન લાદવાની જાહેરાત કરી હતી. પરિસ્થિતિમાં પર્યાપ્ત સુધારાના અભાવને કારણે, ઓગસ્ટ 2025માં રાષ્ટ્રપતિ શાસનનો સમયગાળો વધુ છ મહિના માટે લંબાવવામાં આવ્યો હતો. આ રાજ્યની કટોકટી કેવી રીતે દૂર થશે? જાતિ હિંસાથી પીડિત લોકો વચ્ચેના મતભેદોને કેવી રીતે સમાપ્ત કરવા? વડાપ્રધાન મોદી સહિત સરકાર અને સંઘ વચ્ચેના સંબંધો કેવા છે? આવા તમામ પ્રશ્નો પર . સ્વયંસેવક સંઘ (RSS)ના વડા મોહન ભાગવતે પોતાનો અભિપ્રાય આપ્યો છે.
અશાંતિનું મુખ્ય કારણ કાયદો અને વ્યવસ્થાની સમસ્યા છે.
કોલકાતામાં એક કાર્યક્રમ દરમિયાન મોહન ભાગવતે કહ્યું કે ભલે વંશીય સંઘર્ષ સામે લડી રહેલા વિવિધ પક્ષો વચ્ચેના મતભેદોને ઉકેલવામાં સમય લાગશે, પરંતુ તેમને વિશ્વાસ છે કે અંતમાં ઉત્તર-પૂર્વ ભારતના આ રાજ્યમાં સંપૂર્ણ શાંતિ પુનઃસ્થાપિત થશે. સંઘ પ્રમુખ ભાગવતે કહ્યું કે, તેમણે પોતે આ રાજ્યના તમામ આદિવાસી અને સામાજિક નેતાઓ તેમજ યુવા પ્રતિનિધિઓ સાથે વાત કરી છે. અહીં અશાંતિનું મુખ્ય કારણ કાયદો અને વ્યવસ્થાની સમસ્યા છે. જો કે, આ સમસ્યાઓ ધીમે ધીમે ઓછી થઈ રહી છે અને એક વર્ષમાં સંપૂર્ણપણે દૂર થઈ જશે.
ઉત્તર-પૂર્વ ભારતમાં RSSની ભૂમિકા કેટલી મહત્વપૂર્ણ છે?
ભાગવતના મતે, ‘વિચારોમાં સંવાદિતા સ્થાપિત કરવી એ એક મોટું કાર્ય છે. તે સમય લેશે. શાંતિનો એકમાત્ર રસ્તો એ છે કે વાતચીત કરવી અને લડતા પક્ષોને ‘એક મંચ પર’ લાવવા. વાતચીત કરી શકાય છે, કારણ કે મૂળભૂત રીતે તે લાગણી પહેલેથી જ છે. આ રાજ્યમાં સંઘની ભૂમિકાને રેખાંકિત કરતાં ભાગવતે કહ્યું, ‘અમે અરુણાચલ પ્રદેશ, મેઘાલય અને નાગાલેન્ડ સહિત અન્ય રાજ્યોમાં સંવાદ કરી રહ્યા છીએ. મણિપુરમાં આરએસએસની લગભગ 100 શાખાઓ છે.
સરકાર અને સંઘ વચ્ચેનો સંબંધ કેવો છે?
વડા પ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી અને ગૃહ પ્રધાન અમિત શાહ સંબંધિત પ્રશ્નના જવાબમાં ભાગવતે કહ્યું કે, સંઘે હંમેશા રાજકીય પક્ષ ભાજપથી અંતર જાળવી રાખ્યું છે. તેમણે કહ્યું, ‘અમે ભાજપના તમામ નેતાઓથી ઘણું અંતર જાળવીએ છીએ. હંમેશા નરેન્દ્રભાઈ (વડાપ્રધાન મોદી) અને અમિત ભાઈ (કેન્દ્રીય ગૃહ મંત્રી શાહ)ની નજીક રહ્યા છે. સંઘ પ્રમુખે સ્પષ્ટતા કરી કે, ‘આરએસએસ અને બીજેપી નેતૃત્વ વચ્ચેના સંબંધો પર આવી બાબતો પર ધ્યાન ન આપવું જોઈએ. કોઈ પણ રાજકીય પક્ષ હોય, સંઘ કોઈની સાથે પોતાના સંબંધો છુપાવતું નથી.
ભાગવતે પશ્ચિમ બંગાળના પ્રવાસ દરમિયાન અન્ય ઘણા મુદ્દાઓ પર પણ વાત કરી હતી
ઉલ્લેખનીય છે કે સંઘના શતાબ્દી વર્ષની ઉજવણી નિમિત્તે સતત અનેક કાર્યક્રમોનું આયોજન કરવામાં આવી રહ્યું છે. આ ક્રમમાં ભાગવત પશ્ચિમ બંગાળ પહોંચી ગયા છે. કોલકાતામાં કાર્યક્રમ દરમિયાન તેમણે મણિપુર પર ટિપ્પણી કરવા ઉપરાંત દેશની સામાજિક વ્યવસ્થા તેમજ ધર્મ અને જાતિ આધારિત વ્યવસ્થા અંગે પણ મહત્વપૂર્ણ નિવેદનો આપ્યા હતા. ભાગવતે કહ્યું કે ભારતીય સમાજમાં લગ્ન એ માત્ર શારીરિક સંતોષનું સાધન નથી.
