પાકિસ્તાન-રશિયા સંયુક્ત આંતરસરકારી આયોગ (IGC) એ પાકિસ્તાન સ્ટીલ મિલ્સ (PSM) ને ફરીથી શરૂ કરવા માટેના બીજા પ્રોટોકોલ પર હસ્તાક્ષર કર્યા છે. બંને દેશો આ સોદાને આગળ વધારવા માટે બેન્કેબલ એન્જિનિયરિંગ, પ્રોક્યોરમેન્ટ એન્ડ કન્સ્ટ્રક્શન (EPC) કોન્ટ્રાક્ટ તૈયાર કરવા પણ સંમત થયા છે. આ સમજૂતી પાકિસ્તાન-રશિયા સંબંધોમાં માઈલસ્ટોન માનવામાં આવી રહી છે. આ દરમિયાન બંને દેશો એક મોટી ઓઈલ ડીલની પણ તૈયારી કરી રહ્યા છે. પાકિસ્તાને સંકેત આપ્યો છે કે જો કન્સેશનલ ક્રૂડ ઓઈલ પર ડીલ ફાઈનલ થાય તો તે રશિયા સાથે લાંબા ગાળાની સમજૂતી કરી શકે છે.
સ્ટીલ મિલ ડીલ સાથે સંબંધિત સત્તાવાર સૂત્રોએ સોમવારે બિઝનેસ રેકોર્ડરને જણાવ્યું કે IGCની 10મી બેઠક નવેમ્બર 2025ના અંતમાં યોજાઈ હતી, જેમાં ઉદ્યોગ અને ઉત્પાદન મંત્રાલયના વરિષ્ઠ અધિકારીઓ તેમજ રશિયન અધિકારીઓએ હાજરી આપી હતી. આ બેઠકમાં, બીમાર પાકિસ્તાન સ્ટીલ મિલ્સ (PSM) ને પુનઃશરૂ કરવા માટે બેંકેબલ ફિઝિબિલિટી રિપોર્ટ તૈયાર કરવાનો નિર્ણય લેવામાં આવ્યો હતો. અધિકારીઓએ જણાવ્યું હતું કે સરકારે PSMનું ખાનગીકરણ કરવાનો મક્કમ નિર્ણય લીધો છે કારણ કે તેનો સ્ટીલ મિલની બાબતોને પોતાની રીતે ચલાવવાનો કોઈ ઈરાદો નથી.
રશિયાએ PSM માટે બે વિકલ્પો આપ્યા
અધિકારીઓએ વધુમાં જણાવ્યું હતું કે, પાકિસ્તાનની વિનંતી પર, રશિયાએ PSMને ફરીથી શરૂ કરવા માટે બે વિકલ્પો તૈયાર કર્યા છે: એક બ્લાસ્ટ ફર્નેસ મોડલ પર આધારિત જેની અંદાજિત કિંમત USD 1.91 બિલિયન છે અને બીજો ઈલેક્ટ્રિક આર્ક ફર્નેસ (EAF) ટેક્નોલોજી પર આધારિત છે જેની અંદાજિત કિંમત USD 1.05 બિલિયન છે. તેમણે જણાવ્યું હતું કે પ્રારંભિક રોકાણની દ્રષ્ટિએ પહેલો વિકલ્પ વધુ ખર્ચાળ હોવા છતાં, EAF મોડલની સરખામણીમાં પૂર્ણ થયા પછી વૈશ્વિક સ્તરે તે વધુ ખર્ચ-અસરકારક સાબિત થયો છે. એક વરિષ્ઠ અધિકારીના જણાવ્યા અનુસાર, 1.887 બિલિયન ટન અંદાજિત આયર્ન ઓરનો પૂરતો ભંડાર હોવા છતાં, પાકિસ્તાનને દર વર્ષે લગભગ US$6 બિલિયનનું લોખંડ, સ્ટીલ અને સ્ક્રેપ આયાત કરવાની ફરજ પડે છે. પાકિસ્તાન રશિયા સાથે પણ ઓઈલ ડીલ ઈચ્છે છે
પાકિસ્તાનના નાણામંત્રી મુહમ્મદ ઔરંગઝેબે કહ્યું છે કે તેમનો દેશ રશિયા સાથે ઓઈલ ડીલ કરવા માંગે છે. તેમણે કહ્યું કે, જો રશિયા આ ક્ષેત્રમાં પાકિસ્તાન સાથે ડીલ કરવા માટે સહમત થાય તો અમને ખૂબ આનંદ થશે. પાકિસ્તાન અને રશિયા હાલમાં સંભવિત તેલ-ક્ષેત્ર સોદા માટે વાટાઘાટ કરી રહ્યા છે. “આ તમામ ક્ષેત્રો છે જ્યાં રશિયા મજબૂત છે. અને જો રશિયા આ ક્ષેત્રમાં પાકિસ્તાન સાથે કરાર કરવા માટે સંમત થાય છે, તો અમને ખૂબ જ આનંદ થશે. આ ક્ષણે, બંને પક્ષોના ઊર્જા મંત્રાલયો આ મુદ્દા પર ચર્ચા કરી રહ્યા છે,” ઔરંગઝેબે RIAને એક મુલાકાતમાં જણાવ્યું હતું.
રશિયાના ઉર્જા મંત્રીએ શું કહ્યું?
રશિયન ઉર્જા પ્રધાન સર્ગેઈ ત્સિવિલેવે નવેમ્બરમાં જણાવ્યું હતું કે રશિયાએ રશિયન કંપનીઓ સાથે દેશમાં રિફાઈનરીને અપગ્રેડ કરવા અંગે પણ ચર્ચા કરી હતી. તાજેતરના વર્ષોમાં, ઇસ્લામાબાદે રશિયા સાથે તેની જોડાણ વધાર્યું છે કારણ કે યુક્રેન પર પશ્ચિમી પ્રતિબંધોને પગલે મોસ્કો નવા ઊર્જા બજારો શોધે છે, અને ઇસ્લામાબાદ આયાત ખર્ચ ઘટાડવાનું લક્ષ્ય રાખે છે. પાકિસ્તાને 2023માં રશિયન ક્રૂડ ઓઈલ ખરીદવાનું શરૂ કર્યું. RIAના રિપોર્ટ અનુસાર, ઔરંગઝેબે એમ પણ કહ્યું કે રશિયા અને પાકિસ્તાન પાકિસ્તાનમાં વધુ એક સ્ટીલ પ્લાન્ટ બનાવવા પર વિચાર કરી રહ્યા છે.
પાકિસ્તાન અગાઉ પણ રશિયા પાસેથી તેલ ખરીદી ચૂક્યું છે
પાકિસ્તાનને અગાઉ 2023 માં સરકાર દ્વારા હસ્તાક્ષર કરાયેલ કરાર હેઠળ રશિયન ક્રૂડનો માલ મળ્યો હતો. જૂન 2023 માં પ્રથમ કાર્ગો કરાચી બંદર પર પહોંચ્યો હતો, જ્યારે 45,000 ટન રશિયન ક્રૂડનું એક ટેન્કર ડોકમાં હતું. સોદાની શરતો પર મહિનાઓની વાટાઘાટો બાદ સરકારે એપ્રિલ 2023માં 100,000 ટન રશિયન ક્રૂડનો પ્રથમ ઓર્ડર આપ્યો હતો. પાકિસ્તાન રિફાઈનરી લિમિટેડ (PRL) ખાતે મર્યાદિત સ્ટોરેજ સ્પેસને કારણે વિલંબ સાથે જૂન 2023માં બીજો કાર્ગો 55,000 ટન ડિસ્કાઉન્ટેડ રશિયન ક્રૂડ લઈને કરાચી બંદરે પહોંચ્યો હતો.
