ભારતમાં ચાર દિવસીય કાર્યકારી સપ્તાહઃ કરોડો ભારતીય કર્મચારીઓ માટે એક મોટા અને સારા સમાચાર આવી રહ્યા છે. ચાર દિવસ કામ અને ત્રણ દિવસની રજાનું સપનું હવે સાકાર થઈ શકે છે. ભારત સરકારે નવા લેબર કોડ હેઠળ આ સિસ્ટમના અમલીકરણને મંજૂરી આપી છે. ચાલો આ સમગ્ર બાબતને સરળ શબ્દોમાં સમજીએ. શું છે સરકારની યોજના? તાજેતરમાં, શ્રમ અને રોજગાર મંત્રાલયે સ્પષ્ટતા કરી છે કે નવા લેબર કોડ હેઠળ, અઠવાડિયાના મહત્તમ કામના કલાકો 48 નક્કી કરવામાં આવ્યા છે. આ નિયમ કંપનીઓને તેમના કર્મચારીઓ માટે કામકાજના દિવસો નક્કી કરવામાં સુગમતા પ્રદાન કરે છે. જો કોઈ કંપની અઠવાડિયામાં 4 દિવસ કામ અને 3 દિવસ રજાની સિસ્ટમ અપનાવવા માંગે છે, તો તે આમ કરી શકે છે. પરંતુ તેની સાથે એક શરત જોડાયેલ છે. 12-કલાકની શિફ્ટનો નિયમઃ સરકાર અનુસાર, જો કોઈ કર્મચારીને અઠવાડિયામાં 3 દિવસની રજા આપવામાં આવે છે, તો તેણે બાકીના 4 દિવસમાં 12 કલાક કામ કરવું પડશે. આમ, કુલ 48 કલાકનું કામ (દિવસ દીઠ 12 કલાક x 4 દિવસ) 4 દિવસમાં પૂર્ણ થશે. આ 12 કલાકની શિફ્ટમાં કર્મચારીનો બ્રેક ટાઈમ પણ સામેલ હશે. આનો સીધો અર્થ એ છે કે જો તમારી કંપની ઇચ્છે છે, તો તે તમને 4 દિવસ માટે કૉલ કરી શકે છે, પરંતુ પછી તમારે દરરોજ 12 કલાક કામ કરવા માટે તૈયાર રહેવું પડશે. ઓવરટાઇમ વિશે શું? શ્રમ મંત્રાલયે એ પણ સ્પષ્ટતા કરી છે કે જો કોઈ કંપની કોઈ કર્મચારીને અઠવાડિયામાં 48 કલાકથી વધુ કામ કરાવે છે, તો તેણે ઓવરટાઇમ માટે બમણો પગાર (ડબલ પેમેન્ટ) ચૂકવવો પડશે. આ નિયમ કર્મચારીઓના હિતોના રક્ષણ માટે બનાવવામાં આવ્યો છે. નવો શ્રમ કાયદો ક્યારે અમલમાં આવ્યો? કેન્દ્ર સરકારે 21 નવેમ્બર 2025 થી 29 જૂના શ્રમ કાયદાઓને રદ કરીને 4 નવા શ્રમ સંહિતા લાગુ કર્યા છે. આ કોડ્સનો મુખ્ય ઉદ્દેશ કર્મચારીઓના અધિકારોનું રક્ષણ કરવાનો અને કંપનીઓની કામગીરીમાં સરળતા પ્રદાન કરવાનો છે. આ નવા કોડ નીચે મુજબ છે: વેતન કોડ, 2019 ઔદ્યોગિક સંબંધો કોડ, 2020 સામાજિક સુરક્ષા કોડ, 2020 વ્યવસાયિક સલામતી, આરોગ્ય અને કાર્યકારી સ્થિતિ સંહિતા, 2020 શું આ નિયમ બધી કંપનીઓને લાગુ પડશે? અહીં એ સમજવું જરૂરી છે કે સરકારે આ નિયમને ફરજિયાત બનાવ્યો નથી, પરંતુ કંપનીઓને એક વિકલ્પ આપ્યો છે. હવે તે કંપની અને કર્મચારીઓ પર નિર્ભર કરશે કે શું તેઓ 5 દિવસ 9 કલાક કામ કરવા માંગે છે કે 4 દિવસ 12 કલાક માટે અને 3 દિવસની રજા લે છે. હાલમાં, આ સિસ્ટમ પર જાપાન, સ્પેન અને જર્મની જેવા દેશોમાં પ્રયોગો ચાલી રહ્યા છે અને હવે ભારતમાં પણ તેના માટે માર્ગ ખુલી ગયો છે.
