થાઈલેન્ડ અને કંબોડિયા વચ્ચે ફરી એકવાર અથડામણ શરૂ થઈ ગઈ છે. થાઈલેન્ડે કંબોડિયન સરહદ નજીક હવાઈ હુમલા કર્યા. જો કે, થાઈલેન્ડ દાવો કરે છે કે સોમવારે સવારે 3 વાગ્યે (સ્થાનિક સમય) કંબોડિયાએ થાઈ સરહદને નિશાન બનાવવાનું શરૂ કર્યું, જેમાં એક થાઈ સૈનિક માર્યો ગયો અને અન્ય બે ઘાયલ થયા. જો કે ઓક્ટોબરમાં અમેરિકાના રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે બંને દેશો વચ્ચે યુદ્ધવિરામ લાદી દીધો હતો. પરંતુ, હવે બંને પક્ષો એકબીજા પર યુદ્ધવિરામના ઉલ્લંઘનનો આરોપ લગાવી રહ્યા છે.
આ દરમિયાન, ચાલો બંને દેશો વચ્ચેના વિવાદને સમજીએ. થાઈલેન્ડ અને કંબોડિયા વચ્ચે સરહદ વિવાદ ચાલી રહ્યો છે. તેઓ 900 વર્ષ જૂના શિવ મંદિરને લઈને પણ એકબીજા સાથે અથડામણ કરે છે. ડાંગરેક પર્વતોની ટોચ પર આવેલું પ્રાચીન પ્રેહ વિહાર મંદિર માત્ર એક ધાર્મિક સ્થળ નથી; તે હવે થાઈલેન્ડ અને કંબોડિયા વચ્ચે દાયકાઓ જૂના સરહદ વિવાદનું કેન્દ્ર બની ગયું છે.
50 નાગરિકો માર્યા ગયા
11મી સદીનું આ સુંદર હિન્દુ મંદિર યુનેસ્કોની વર્લ્ડ હેરિટેજ સાઇટ હોઈ શકે છે, પરંતુ તેની આસપાસની જમીને વારંવાર લશ્કરી અથડામણોને જન્મ આપ્યો છે, હજારો લોકોને વિસ્થાપિત કર્યા છે અને કેસને આંતરરાષ્ટ્રીય અદાલતોમાં લઈ જવામાં આવ્યો છે. તાજેતરના મહિનાઓમાં, થાઈ પક્ષે 100 થી વધુ કંબોડિયન સૈનિકોને માર્યા હોવાનો દાવો કર્યો છે. દરમિયાન, કંબોડિયાએ અહેવાલ આપ્યો કે 21 સૈનિકો માર્યા ગયા, 50 નાગરિકો ઘાયલ થયા, અને 300,000 થી વધુ લોકો વિસ્થાપિત થયા.
મંદિરને લઈને શા માટે છે વિવાદ?
આ વિવાદના મૂળ 1907માં પાછા જાય છે, જ્યારે, ફ્રેન્ચ શાસન દરમિયાન, ફ્રાન્સે એક નકશો બનાવ્યો હતો જેમાં પ્રીહ વિહર મંદિર કંબોડિયન પ્રદેશ પર હોવાનું દર્શાવવામાં આવ્યું હતું. થાઈલેન્ડે તે સમયે નકશા સામે વાંધો ઉઠાવ્યો ન હતો – પરંતુ દાયકાઓ પછી, નિર્ણય બંને દેશો માટે સમસ્યા બની ગયો.
થાઈલેન્ડ હવે દલીલ કરે છે કે 1907નો ફ્રેન્ચ નકશો 1904ની સંધિને અવગણે છે જેમાં કહેવામાં આવ્યું હતું કે ડાંગરેક પર્વતોની કુદરતી વોટરશેડ રેખા અનુસાર સરહદ દોરવી જોઈએ. થાઈ સત્તાવાળાઓ અનુસાર, જો વોટરશેડ લાઇનને ધ્યાનમાં લેવામાં આવે તો મંદિર થાઈલેન્ડના ક્ષેત્રમાં આવે છે. હવે બંને દેશો મંદિરને પોતાની સરહદમાં માને છે.
આઈCJએ કંબોડિયાની તરફેણમાં ચુકાદો આપ્યો
1962 માં, ઇન્ટરનેશનલ કોર્ટ ઑફ જસ્ટિસ (ICJ) એ કંબોડિયાની તરફેણમાં ચુકાદો આપ્યો, અને મંદિર પરના તેના સાર્વભૌમત્વને માન્યતા આપી. થાઇલેન્ડને તેના સૈનિકો પાછા ખેંચવાનો અને સાઇટ પરથી લેવામાં આવેલી કોઈપણ કલાકૃતિઓ પરત કરવાનો આદેશ આપવામાં આવ્યો હતો. આ નિર્ણયથી થાઈલેન્ડમાં વ્યાપક રોષ ફેલાયો હતો અને ત્યારથી બંને દેશો વચ્ચે રાજદ્વારી તણાવનું કારણ બની ગયું છે.
2008માં ફરી વિવાદ ઉભો થયો
2008માં જ્યારે કંબોડિયાએ પ્રેહ વિહર મંદિરને યુનેસ્કો વર્લ્ડ હેરિટેજ સાઈટ તરીકે રજીસ્ટર કરાવ્યું ત્યારે વિવાદ ફરી ભડક્યો. થાઈલેન્ડે આ પગલાનો સખત વિરોધ કર્યો, ડર કે તે મંદિરની આસપાસના વિસ્તાર પર કંબોડિયાના નિયંત્રણને કાયદેસર બનાવશે. આના કારણે થાઈ અને કંબોડિયન સૈનિકો વચ્ચે 2008 અને 2011 વચ્ચે ઘણી હિંસક અથડામણો થઈ. લડાઈમાં મોર્ટાર અને રોકેટનો ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો, જેમાં ઓછામાં ઓછા 20 લોકો માર્યા ગયા અને હજારો વિસ્થાપિત થયા.
આ સંઘર્ષ બાદ, કંબોડિયાએ 1962ના ચુકાદાનું સ્પષ્ટ અર્થઘટન કરવા માટે 2011માં ફરી ઇન્ટરનેશનલ કોર્ટ ઑફ જસ્ટિસ (ICJ) તરફ વળ્યું. 2013 માં, ICJ એ ફરી એકવાર પુષ્ટિ કરી કે મંદિર કંબોડિયાનું છે અને થાઈલેન્ડને આ વિસ્તારમાંથી તેની સેના પાછી ખેંચવાનો આદેશ આપ્યો. કોર્ટે એ પણ જાહેર કર્યું કે તરત જ મંદિરની આસપાસનો વિસ્તાર પણ કંબોડિયાના સાર્વભૌમત્વ હેઠળ આવે છે. જો કે, થાઈલેન્ડે ભવિષ્યના વિવાદોમાં ICJ દ્વારા વધુ હસ્તક્ષેપને નકારી કાઢ્યો અને કહ્યું કે બાકીના તમામ સરહદી મુદ્દાઓ દ્વિપક્ષીય વાટાઘાટો દ્વારા ઉકેલવામાં આવશે.
આ મંદિર બંને દેશો માટે કેમ મહત્વનું છે
કંબોડિયા માટે, પ્રીહ વિહર મંદિર ખ્મેર વારસા અને સાંસ્કૃતિક ગૌરવનું પ્રતીક છે. તે દેશના ઇતિહાસમાં સૌથી આધ્યાત્મિક રીતે નોંધપાત્ર રચનાઓમાંની એક માનવામાં આવે છે, જે તેની પ્રાચીન સંસ્કૃતિનો વસિયતનામું છે. થાઈલેન્ડ માટે, વિવાદ માત્ર જમીનનો નથી. રાષ્ટ્રવાદી જૂથો પ્રદેશને તે પ્રદેશ માને છે જે અન્યાયી રીતે તેમની પાસેથી છીનવી લેવામાં આવ્યો હતો.
જેના કારણે પીએમની નોકરી પણ ગઈ હતી.
થાઈલેન્ડ-કંબોડિયા સરહદ વિવાદ એટલો વધી ગયો કે થાઈલેન્ડના વડાપ્રધાનને તેમના પદ પરથી હટાવવા પડ્યા. ગયા મહિને, સરહદ વિવાદ દરમિયાન, થાઈલેન્ડના પીએમ પટોંગટાર્ન શિનાવાત્રા અને પૂર્વ કંબોડિયન પીએમ હુન સેન વચ્ચેનો 17 મિનિટનો ફોન કોલ લીક થયો હતો. લીક થયેલા કોલમાં, પટોંગટાર્ને હુન સેનને “કાકા” કહ્યા અને કેટલાક થાઈ આર્મી કમાન્ડરોને આક્રમક ગણાવ્યા.
જેના કારણે થાઈલેન્ડમાં ઉગ્ર પ્રત્યાઘાત પડ્યા હતા. સામૂહિક વિરોધ ફાટી નીકળ્યો, અને લશ્કરી અને રાજાશાહી તરફી જૂથો ગુસ્સે થયા. સૌથી મોટો ફટકો ત્યારે પડ્યો જ્યારે સરકારમાં સૌથી મોટી ગઠબંધન ભાગીદાર ભૂમજૈથાઈ પાર્ટી ગઠબંધનમાંથી ખસી ગઈ અને સરકારને લઘુમતીમાં આવી ગઈ. સેનાએ પણ તેને રાષ્ટ્રીય સન્માનનું અપમાન ગણાવ્યું, જેનાથી રાજકીય દબાણ વધ્યું. ત્યારબાદ, પટોંગટાર્નને 29 ઓગસ્ટના રોજ પદ પરથી હટાવી દેવામાં આવ્યા હતા.
