દુબઈના અલ-મકતુમ ઈન્ટરનેશનલ એરપોર્ટ પર એર શો દરમિયાન ભારતનું તેજસ Mk-1A સુપરસોનિક ફાઈટર જેટ ક્રેશ થયું હતું. ગંભીર ઈજાઓથી પાઈલટનું મોત થયું હતું. આ દુર્ઘટના બાદ આર્મેનિયન સરકારે ભારત પાસેથી તેજસ ફાઈટર જેટ ખરીદવાની વાતચીત અટકાવી દીધી છે. ઇઝરાયેલના મીડિયા આઉટલેટ જેરુસલેમ પોસ્ટ અનુસાર, આ નિર્ણય 21 નવેમ્બર, 2025ના રોજ થયેલી વિમાન દુર્ઘટના બાદ લેવામાં આવ્યો છે. જો કે, આર્મેનિયન સરકાર દ્વારા હજુ સુધી કોઈ સત્તાવાર નિવેદન જારી કરવામાં આવ્યું નથી.
સોદો લગભગ ફાઇનલ હતો!
નોંધ કરો કે આર્મેનિયા ભારત અને એરક્રાફ્ટ મેન્યુફેક્ચરિંગ કંપની HAL (હિન્દુસ્તાન એરોનોટિક્સ લિમિટેડ) સાથે 1.2 બિલિયન (₹10,000 કરોડ)માં 12 તેજસ એરક્રાફ્ટ ખરીદવા માટે વાટાઘાટ કરી રહ્યું હતું. આ ડીલ અંતિમ તબક્કામાં હતી. એકવાર ફાઇનલ થયા પછી, તેજસ માટે આ પ્રથમ નિકાસ ઓર્ડર હશે. તેજસની સફર 1982માં શરૂ થઈ હતી, જ્યારે ભારત સરકારે મિગ-21 એરક્રાફ્ટને બદલવા માટે લાઇટ કોમ્બેટ એરક્રાફ્ટ પ્રોજેક્ટ શરૂ કર્યો હતો. 1990માં તેને સત્તાવાર રીતે ‘તેજસ’ નામ આપવામાં આવ્યું હતું. ઉત્પાદનના પ્રથમ તબક્કાથી, ભારતીય વાયુસેનાને માત્ર 40 તેજસ વિમાન મળ્યા છે.
તેજસને શું ખાસ બનાવે છે?
તેજસ ભારતના ફાઇટર કાફલામાં અલગ છે, જેમાં સુખોઇ Su-30MKI, રાફેલ, મિરાજ અને મિગ-29નો પણ સમાવેશ થાય છે. તેને ભારતીય વાયુસેનાની કરોડરજ્જુ કહેવું ખોટું નહીં હોય. આ ચપળ ફાઈટર જેટ ભારતની સંરક્ષણ ક્ષમતાને નવી ઊંચાઈઓ પર લઈ જાય છે. તે અન્ય તમામ જેટ કરતાં ઘણું હળવું છે, તેનું વજન માત્ર 6,500 કિલો છે. તેના લગભગ 50 ટકા ભાગો ભારતમાં જ બને છે. તેજસ, જે “મેડ ઈન ઈન્ડિયા” નું પ્રતીક છે, તેમાં ઈલેક્ટ્રોનિક વોરફેર સિસ્ટમ, ગ્લાસ કોકપિટ, ડિજિટલ મેપ જનરેટર, એડવાન્સ રેડિયો અલ્ટિમીટર અને સ્માર્ટ મલ્ટી-ફંક્શન ડિસ્પ્લે જેવી ઘણી સુવિધાઓ છે, જેનાથી તે દુશ્મન પર વધુ રેન્જ અને વધુ સચોટતા સાથે હુમલો કરી શકે છે. આનો બીજો ફાયદો એ છે કે તે માત્ર 460 મીટરના ટૂંકા રનવે પરથી ટેકઓફ કરી શકે છે. તેજસની રેન્જ લગભગ 3,000 કિલોમીટર છે અને તેની ઝડપ મર્યાદા 2205 કિમી પ્રતિ કલાક છે. તેની પહોળાઈ 8.20 મીટર અને ઊંચાઈ 4.40 મીટર છે, જે તેને હવામાં ખૂબ જ ચપળ બનાવે છે.
HALને તેજસ માટે મોટો ઓર્ડર મળ્યો
આ વર્ષે સપ્ટેમ્બરમાં, ભારત સરકારે હિન્દુસ્તાન એરોનોટિક્સ લિમિટેડ (HAL) સાથે મોટો ઓર્ડર આપ્યો. આ ઓર્ડર હેઠળ HAL 97 MK-1A એરક્રાફ્ટ સપ્લાય કરવાનું છે. ₹623.70 બિલિયન ($7.03 બિલિયન)ના સોદા હેઠળ, કંપનીએ 2027-28 થી શરૂ કરીને છ વર્ષના સમયગાળામાં ઓર્ડર પૂર્ણ કરવાનો છે. અહેવાલ છે કે A1 વેરિઅન્ટના 97 યુનિટનું ઉત્પાદન શરૂ થઈ ગયું છે.
આ ફેરફારો તેને પશ્ચિમી ફાઇટર જેટ જેવા બનાવવા માટે કરવામાં આવ્યા છે, કારણ કે તે મોટાભાગે ઇઝરાયેલી સિસ્ટમનો ઉપયોગ કરે છે. તેજસમાં ઘણા વિદેશી ભાગો અને સિસ્ટમો છે, જેમાં ઇઝરાયેલ મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે. ઉદાહરણ તરીકે, તેજસ Mk1A માં ઉપયોગમાં લેવાતું AESA રડાર ઇઝરાયેલી કંપની એલ્ટા સિસ્ટમ્સ દ્વારા બનાવવામાં આવ્યું હતું, જેણે ઇલેક્ટ્રોનિક યુદ્ધ સિસ્ટમ પણ બનાવી હતી. તેથી, જો આ સોદો અટકે છે, તો તે ઇઝરાયેલ માટે પણ નુકસાનકારક હશે, કારણ કે તેને આ સોદાથી સારી રકમની કમાણી થવાની અપેક્ષા છે.
