યુએસ પ્રમુખ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ ગુરુવારે (6 નવેમ્બર, 2025) વોશિંગ્ટન ડીસીમાં વાર્ષિક સમિટમાં મધ્ય એશિયાના પાંચ દેશો: ઉઝબેકિસ્તાન, કઝાકિસ્તાન, કિર્ગિસ્તાન, તાજિકિસ્તાન અને તુર્કમેનિસ્તાનના નેતાઓની યજમાની કરશે. દેશોના આ જૂથને C5+1 તરીકે ઓળખવામાં આવે છે અને તેના દ્વારા ટ્રમ્પનો ઉદ્દેશ્ય ભૂતપૂર્વ સોવિયત સંઘ, ચીન અને રશિયાના દેશોને મજબૂત સંદેશ આપવાનો છે.
C5+1 શું છે?
C5+1 ની સ્થાપના 2015 માં સમરકંદ, ઉઝબેકિસ્તાનમાં કરવામાં આવી હતી. તે સમયે, યુએસ અને આ દેશોએ વેપાર, પરિવહન, ઉર્જા અને સંદેશાવ્યવહારના ક્ષેત્રોમાં પરસ્પર સહયોગને મજબૂત બનાવવાનું વચન આપ્યું હતું. 2023 માં, યુએસ પ્રમુખ જો બિડેન યુએન જનરલ એસેમ્બલી દરમિયાન પ્રથમ વખત મધ્ય એશિયાના નેતાઓને મળ્યા હતા. રશિયા-યુક્રેન યુદ્ધ ફાટી નીકળ્યા બાદ આ બેઠક થઈ હતી. કઝાકિસ્તાનના રાષ્ટ્રપતિ કાસિમ-જોમાર્ટ ટોકાયેવ દ્વારા જારી કરાયેલા નિવેદન અનુસાર, બંને નેતાઓએ 2023માં સાયબર સુરક્ષા, આતંકવાદ, ઉગ્રવાદ, ગેરકાયદેસર સ્થળાંતર અને ડ્રગની હેરફેર જેવા જોખમો સહિત સુરક્ષા પડકારોને પહોંચી વળવા માટે સહયોગને મજબૂત કરવા ચર્ચા કરી હતી.
ટ્રમ્પની નજર મધ્ય એશિયાના દેશો પર કેમ છે?
રશિયા અને ચીન પણ હાલમાં આ મધ્ય એશિયાઈ દેશો સાથે વેપાર કરાર કરી રહ્યા છે. ટ્રમ્પના બીજા કાર્યકાળના પ્રથમ છ મહિનામાં, યુએસએ મધ્ય એશિયા સાથે કુલ $12.4 બિલિયનના વેપાર સોદા પર હસ્તાક્ષર કર્યા, જેમાં રેર અર્થ મિનરલ્સ, સુરક્ષા અને ઉડ્ડયનનો સમાવેશ થાય છે. ચીને રેર અર્થ મિનરલ્સ સેક્ટરમાં અમેરિકાને ફટકો આપ્યો છે, તેથી ટ્રમ્પ આ દેશો સાથે વેપાર કરાર કરીને અમેરિકા માટે વિકલ્પ શોધવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યા છે. ઉઝબેકિસ્તાન, કઝાકિસ્તાન, કિર્ગિસ્તાન, તાજિકિસ્તાન અને તુર્કમેનિસ્તાનમાં દુર્લભ પૃથ્વી ખનિજો વિપુલ પ્રમાણમાં જોવા મળે છે. એપ્રિલ 2025 માં, કઝાકિસ્તાને દુર્લભ પૃથ્વી ખનિજો – સેરિયમ, લેન્થેનમ, નિયોડીમિયમ અને યટ્રીયમના થાપણો શોધી કાઢ્યા – જેનો ઉપયોગ સ્માર્ટફોન અને કમ્પ્યુટર હાર્ડ ડિસ્કના ભાગોના ઉત્પાદનમાં થાય છે. મધ્ય કઝાકિસ્તાનમાં કારાગાન્ડી ડિપોઝિટમાં આ ધાતુઓના 20 મિલિયન ટનથી વધુ હોવાનો અંદાજ છે. જો સાચું હોય, તો આ ચીનના દુર્લભ પૃથ્વી ખનિજ ભંડારમાં લગભગ અડધો હિસ્સો હશે.
ટ્રમ્પ ચીન અને રશિયા વચ્ચે તણાવ વધારી રહ્યા છે
જો ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ મધ્ય એશિયાના દેશો સાથે રેર અર્થ મિનરલ કરાર પર હસ્તાક્ષર કરશે તો ચીન પરની તેમની નિર્ભરતા લગભગ સમાપ્ત થઈ જશે. વળી, અમેરિકા આ ખનિજોના પુરવઠા પર પ્રભુત્વ મેળવશે. હાલમાં, તેના પર ચીનનો એકાધિકાર છે અને ટ્રમ્પ તેનો ઉકેલ શોધવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યા છે. સોવિયત યુનિયનથી અલગ થવા છતાં આ દેશો રશિયન પ્રમુખ પુતિન સાથે સારા સંબંધો જાળવી રાખે છે. ટ્રમ્પ પણ આ દેશોને આકર્ષીને રશિયાને અલગ કરવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યા છે. પુતિને વર્ષ 2022માં C5+1 દેશો સાથે તેના સંબંધો સુધારવા માટે કરાર કર્યો છે.
