અમેરિકાએ રશિયાની બે ઓઈલ કંપનીઓ રોસનેફ્ટ અને લ્યુકોઈલ પર પ્રતિબંધો લગાવ્યા છે. આ રશિયાની બે સૌથી મોટી ઓઈલ કંપનીઓ છે અને પ્રતિબંધોથી મોસ્કોના અર્થતંત્રને ફટકો પડવાની શક્યતા છે. ટ્રમ્પ પ્રશાસને આ કંપનીઓ પર રશિયાના યુક્રેનમાં ચાલી રહેલા યુદ્ધમાં ફંડિંગ કરવાનો આરોપ લગાવ્યો છે. દરમિયાન, સૌથી મોટો પ્રશ્ન એ છે કે રશિયાની આ બે મોટી ઓઈલ કંપનીઓ પર અમેરિકાના પ્રતિબંધોની ભારત પર શું અસર પડશે?
રશિયન અર્થતંત્ર પર અસર
નવા પ્રતિબંધો રશિયન અર્થતંત્રને અસર કરે તેવી શક્યતા છે, કારણ કે તેલ અને ગેસ ઉદ્યોગોના કર મોસ્કોના બજેટના એક ક્વાર્ટર જેટલું યોગદાન આપે છે. ચીન અને ભારત રશિયન તેલ અને ઊર્જાના સૌથી મોટા ખરીદદાર છે. ગયા વર્ષે, ચીને રેકોર્ડ 100 મિલિયન ટન રશિયન ક્રૂડ ખરીદ્યું હતું, જે બેઇજિંગની કુલ ઊર્જા આયાતના લગભગ 20 ટકા જેટલું હતું. 2022માં રશિયાએ યુક્રેન પર આક્રમણ કર્યું ત્યારથી ભારત રશિયન ક્રૂડ ઓઈલનો સૌથી મોટો ખરીદનાર બની ગયો છે. આ વર્ષે ભારતે નવ મહિનામાં રશિયા પાસેથી દરરોજ 17 લાખ બેરલ તેલની આયાત કરી છે.
સરકારી રિફાઈનરીઓ દસ્તાવેજોની સમીક્ષા કરી રહી છે
રોઇટર્સના અહેવાલ મુજબ, ભારતની સરકારી રિફાઇનરીઓ તેમના રશિયન તેલ વેપાર દસ્તાવેજોની સમીક્ષા કરી રહી છે તે સુનિશ્ચિત કરવા માટે કે અમેરિકી પ્રતિબંધો લાદવામાં આવ્યા પછી ભારતને આ બે રશિયન કંપનીઓ પાસેથી તેલનો પુરવઠો ન મળે. ઇન્ડિયન ઓઇલ કોર્પોરેશન, ભારત પેટ્રોલિયમ કોર્પોરેશન, હિન્દુસ્તાન પેટ્રોલિયમ કોર્પોરેશન અને મેંગ્લોર રિફાઇનરી અને પેટ્રોકેમિકલ્સ સહિતની સરકારી માલિકીની રિફાઇનરીઓ રશિયન ક્રૂડ માટે બિલ ઑફ લેડિંગ દસ્તાવેજોની સમીક્ષા કરી રહી છે.
અમેરિકાના પ્રતિબંધોની ભારત પર શું અસર પડશે?
આ મામલે કંપનીઓએ હજુ સુધી કોઈ નિવેદન જારી કર્યું નથી. જેમ કે, ભારતની સરકારી રિફાઈનરીઓ રોઝનેફ્ટ અને લ્યુકોઈલ પાસેથી સીધું રશિયન તેલ ખરીદતી નથી. ભારત મધ્યસ્થીઓ દ્વારા રશિયન ક્રૂડ ઓઈલ ખરીદે છે. પીટીઆઈના અહેવાલ મુજબ, યુએસ પ્રતિબંધોથી રિલાયન્સ ઈન્ડસ્ટ્રીઝની રશિયામાંથી ક્રૂડની આયાત પર અસર થવાની સંભાવના છે, જ્યારે સરકારી રિફાઈનરીઓ હાલમાં મધ્યસ્થીઓ દ્વારા ખરીદી ચાલુ રાખી શકે છે.
રિલાયન્સ ઇન્ડસ્ટ્રીઝને અસર થવાની શક્યતા છે
અહેવાલો અનુસાર, સરકાર આ પ્રતિબંધોના જોખમોનું મૂલ્યાંકન કરી રહી છે, પરંતુ તે તરત જ રશિયન ક્રૂડના પ્રવાહને રોકવાની શક્યતા નથી કારણ કે તે તેની તમામ તેલ જરૂરિયાતો વેપારીઓ પાસેથી ખરીદે છે, જેમાંથી મોટાભાગના યુરોપિયન વેપારીઓ છે (જે પ્રતિબંધોના દાયરાની બહાર છે). રિલાયન્સ ઇન્ડસ્ટ્રીઝ લિમિટેડે તેની આયાતને ફરીથી સંતુલિત કરવી પડી શકે છે કારણ કે તે રશિયાની રોઝનેફ્ટ પાસેથી સીધી ક્રૂડ ખરીદે છે.
ડિસેમ્બર 2024 માં, રિલાયન્સે 25 વર્ષ માટે પ્રતિદિન 5,00,000 બેરલ રશિયન તેલની આયાત કરવા માટે રશિયન કંપની રોઝનેફ્ટ (જે હવે પ્રતિબંધિત છે) સાથે કાયમી કરાર પર હસ્તાક્ષર કર્યા. તે વચેટિયાઓ પાસેથી તેલ પણ ખરીદે છે. અમેરિકા દ્વારા પ્રતિબંધિત બંને કંપનીઓ દરરોજ 31 લાખ બેરલ તેલની નિકાસ કરે છે. રોઝનેફ્ટ એકલા વૈશ્વિક તેલ ઉત્પાદનના છ ટકા અને રશિયાના કુલ તેલ ઉત્પાદનના લગભગ અડધા નિકાસ કરે છે.
