આ ઉનાળામાં પાકિસ્તાનમાં દુષ્કાળની મોટી કટોકટીની અપેક્ષા છે. આ સિઝનમાં પાકિસ્તાને પાણીના દરેક ટીપા માટે તડપવું પડશે. પહેલગામ આતંકી હુમલા બાદ ભારતે સિંધુ જળ સંધિ રદ કરી હોવાના કારણે પાકિસ્તાન પહેલાથી જ પાણીની તંગીનો સામનો કરી રહ્યું છે. હવે, શાહપુર કાંડી બેરેજ પૂર્ણ થતાં, ભારત રાવી નદીનું વધુ પાણી રોકવાનું છે. તેનાથી પાકિસ્તાનની મુશ્કેલીઓમાં વધુ વધારો થશે. અહેવાલો અનુસાર, શાહપુર કાંડી બેરેજ 31 માર્ચ સુધીમાં પૂર્ણ થઈ જશે. અત્યાર સુધી, સંગ્રહની સુવિધાના અભાવને કારણે, રાવી નદીનું મોટા ભાગનું પાણી પાકિસ્તાનમાં વહી જતું હતું.
જમ્મુ-કાશ્મીરના મંત્રી જાવેદ રાણાએ ડેમ અંગે અપડેટ આપી હતી. તેમણે કહ્યું કે આ પહેલનો ઉદ્દેશ્ય દુષ્કાળથી પીડિત કઠુઆ અને સાંબા જિલ્લામાં સિંચાઈની સુવિધા પૂરી પાડવાનો છે. તેમણે વધુમાં કહ્યું કે આ ડેમ વધારાનું પાણી પાકિસ્તાનમાં વહી જતું અટકાવશે અને જમ્મુ-કાશ્મીરના લોકોને પૂરતું પાણી પૂરું પાડશે.
46 વર્ષ જૂનું સપનું પૂરું થયું
રાવી નદી પરના આ ડેમ પ્રોજેક્ટની કલ્પના 1979માં કરવામાં આવી હતી. પંજાબ અને જમ્મુ અને કાશ્મીર વચ્ચે રણજીત સાગર ડેમ અને શાહપુર કાંડી બેરેજ બનાવવા માટે એક કરાર પર હસ્તાક્ષર કરવામાં આવ્યા હતા, જેથી વધારાનું પાણી પાકિસ્તાનમાં વહી જતું અટકાવી શકાય. આ પ્રોજેક્ટનો પાયો 1982માં તત્કાલિન વડાપ્રધાન ઈન્દિરા ગાંધીએ નાખ્યો હતો. જો કે, પછીના વર્ષોમાં, પંજાબ અને જમ્મુ અને કાશ્મીર વચ્ચેના આંતરિક સંઘર્ષ અને રાજકીય ઉપેક્ષાને કારણે આ પ્રોજેક્ટ 46 વર્ષ સુધી અટકી પડ્યો હતો. 2018 માં, મોદી સરકારે હસ્તક્ષેપ કર્યો અને પ્રોજેક્ટ પર કામ વેગ પકડ્યું. આ પ્રોજેક્ટથી 32,000 હેક્ટરથી વધુ જમીનની સિંચાઈ થશે. એકવાર સંપૂર્ણ રીતે કાર્યરત થયા પછી, પંજાબમાં 5,000 હેક્ટરથી વધુ ખેતીની જમીનને ફાયદો થવાની અપેક્ષા છે.
પાકિસ્તાન પર શું થશે અસર?
પાકિસ્તાન ખેતી કરતો દેશ છે. પાકિસ્તાનના જીડીપીમાં કૃષિનો હિસ્સો 25% છે. તેની 80% ખેતી સિંધુ નદી પ્રણાલી પર આધારિત છે. પરંતુ, ભારતનું કડક વલણ તેની સમસ્યાઓમાં વધારો કરી રહ્યું છે. રાવીના વધારાના પાણીને રોકવાથી પાકિસ્તાનના પંજાબ પ્રાંતમાં સિંચાઈ વ્યવસ્થા ખોરવાઈ શકે છે. આ સિવાય લાહોર અને મુલતાન જેવા મોટા શહેરોમાં પાણી પુરવઠાને સીધી અસર થશે. પાણીની અછત પાકના ઉત્પાદનમાં ઘટાડો કરશે, જે પાકિસ્તાનની બિમાર અર્થવ્યવસ્થા અને ખાદ્ય સુરક્ષાને નોંધપાત્ર રીતે અસર કરશે.
સિંધુ જળ સંધિનું ઉલ્લંઘન નથી
ભારતનું આ પગલું સંપૂર્ણપણે નિયમો અનુસાર છે. 1960 ની સિંધુ જળ સંધિ હેઠળ, પાકિસ્તાનને પશ્ચિમી નદીઓ- સિંધુ, ઝેલમ અને ચેનાબ પર અધિકાર આપવામાં આવ્યો હતો – જ્યારે ભારતને ત્રણ પૂર્વીય નદીઓ-સતલજ, બિયાસ અને રાવીના પાણી પર સંપૂર્ણ અધિકાર છે. ભારતને કોઈપણ પ્રતિબંધ વિના આ નદીઓનો ઉપયોગ કરવાની મંજૂરી આપવામાં આવી છે. ભારત હવે ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરના અભાવે પાકિસ્તાનમાં વહેતા પાણીનો બગાડ અટકાવી રહ્યું છે.
આતંકવાદ પર ભારતનું કડક વલણ
ગયા વર્ષે એપ્રિલમાં પહેલગામમાં થયેલા આતંકવાદી હુમલા બાદ ભારતે કડક વલણ અપનાવ્યું હતું અને સિંધુ જળ સંધિને અટકાવી દીધી હતી. ભારતે જમ્મુ અને કાશ્મીરમાં ચેનાબ નદી પર અનેક હાઈડ્રોપાવર પ્રોજેક્ટ્સ પર પણ કામ ઝડપી કર્યું છે. આ 2027-28 સુધીમાં પૂર્ણ થવાની અપેક્ષા છે, જે પાણીના પ્રવાહમાં વધુ ઘટાડો કરશે. વધુમાં, ભારત અટકેલ વુલર બેરેજ પર પણ કામ ફરી શરૂ કરવા માટે તૈયાર છે, જે જેલમ નદીમાંથી પાણીના સંગ્રહને નિયંત્રિત કરે છે.
