અમેરિકાના રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે સાઉદી અરેબિયાને વિશ્વના સૌથી અદ્યતન ફાઇટર એરક્રાફ્ટ F-35ના વેચાણને મંજૂરી આપી દીધી છે. સોમવારે સાઉદી ક્રાઉન પ્રિન્સ મોહમ્મદ બિન સલમાનની અમેરિકાની મુલાકાત બાદ આ જાહેરાત કરવામાં આવી છે. રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પની આ જાહેરાતથી મધ્ય પૂર્વમાં રાજકીય ઉથલપાથલ મચી ગઈ છે. સૌથી વધુ તણાવ ઇઝરાયેલમાં છે, જે અત્યાર સુધી આ ક્ષેત્રનો એકમાત્ર દેશ હતો જેની પાસે આ સ્ટીલ્થ ફાઇટર એરક્રાફ્ટ છે. પ્રશ્ન એ ઊભો થાય છે કે સાઉદી અરેબિયા F-35 હસ્તગત કરવાને લઈને ઈઝરાયેલ આટલું ચિંતિત કેમ છે?
F-35 શું છે? તેને સરળ ભાષામાં સમજાવો:
F-35 કોઈ સામાન્ય ફાઈટર પ્લેન નથી. તે વિશ્વના સૌથી અદ્યતન અને ઉચ્ચ તકનીકી વિમાનોમાંનું એક માનવામાં આવે છે. અમેરિકન કંપની લોકહીડ માર્ટિન આ એરક્રાફ્ટ બનાવે છે. અમેરિકામાં ઉત્પાદિત આ ફાઇટર એરક્રાફ્ટ એક સ્ટીલ્થ વોરિયર છે જેને દુશ્મનના રડાર દ્વારા શોધી શકાતું નથી, એટલે કે તે ઉડતી વખતે લગભગ અદ્રશ્ય બની જાય છે. F-35ની મહત્તમ ઝડપ મેક 1.6 છે. તેની સ્ટીલ્થ ટેક્નોલોજી તેને દુશ્મનોની નજરથી બચાવે છે. તેના રડાર, ટાર્ગેટીંગ સિસ્ટમ્સ અને સેન્સર વિશ્વમાં સૌથી અદ્યતન માનવામાં આવે છે. તે માત્ર લડાઈ માટે સક્ષમ નથી, પરંતુ તે એકસાથે અનેક કાર્યો પણ કરી શકે છે, જેમ કે જાસૂસી, દેખરેખ અને લક્ષ્ય ટ્રેકિંગ. F-35ની કિંમત અંદાજે 100 મિલિયન ડોલર એટલે કે હજારો કરોડ રૂપિયા છે. આ જ કારણ છે કે માત્ર અમુક પસંદગીના દેશો પાસે જ આ જેટ છે.
શા માટે ઇઝરાયેલ આ વિશે ચિંતિત છે?
અત્યાર સુધી મધ્ય પૂર્વમાં માત્ર ઈઝરાયેલ પાસે જ F-35 હતું. સાઉદી અરેબિયા ઘણા વર્ષોથી આ હાંસલ કરવા માંગે છે અને ટ્રમ્પની જાહેરાત બાદ હવે તેને મંજૂરી મળી શકે છે તેવું લાગે છે. ઈઝરાયેલને ડર છે કે જો સાઉદી અરેબિયા આ સુપરજેટ હસ્તગત કરશે તો આકાશમાં તેનું વર્ચસ્વ જોખમમાં આવી શકે છે. યુ.એસ.એ પણ 2008 માં એક કાયદો ઘડ્યો હતો કે કોઈપણ શસ્ત્ર સોદો ઇઝરાયેલના લશ્કરી ફાયદાઓને નુકસાન પહોંચાડે નહીં.
હવે, સાઉદી અરેબિયાને F-35 વેચવાની જાહેરાતથી ઇઝરાયેલની સુરક્ષા સંસ્થાને આંચકો લાગ્યો છે. ઈઝરાયેલની વાયુસેનાએ પણ સરકાર સમક્ષ ઔપચારિક વાંધો નોંધાવ્યો છે. ઇઝરાયેલની મુખ્ય ચિંતા એ છે કે સાઉદી અરેબિયાના પશ્ચિમી સૈન્ય મથકો પરથી ઉડાન ભરીને F-35 મિનિટોમાં ઇઝરાયેલની સરહદો સુધી પહોંચી શકે છે. આ કારણે ઇઝરાયેલ માંગ કરી રહ્યું છે કે જો સાઉદી અરેબિયાને F-35 આપવામાં આવે તો તેને દેશના પશ્ચિમી એરબેઝ પર તૈનાત કરવામાં ન આવે.
ઈઝરાયલની શરતઃ પહેલા સંબંધો સુધારે, પછી શસ્ત્રો મેળવે
ઈઝરાયેલના અધિકારીઓએ ટ્રમ્પ વહીવટીતંત્રને સ્પષ્ટપણે કહ્યું છે કે જો સાઉદી અરેબિયા ઈઝરાયેલ સાથેના સંબંધોને સામાન્ય બનાવવા માટે સંમત થાય તો જ F-35 ડીલ આગળ વધવી જોઈએ. તેમની દલીલ છે કે જો સાઉદી અરેબિયાને આટલી નોંધપાત્ર સૈન્ય ક્ષમતા આપવામાં આવી રહી છે, તો તેના બદલામાં કેટલાક રાજકીય લાભ મળવા જોઈએ. જો કે, ટ્રમ્પે તેમના નિવેદનમાં સામાન્યીકરણ માટે આવી કોઈ શરતોનો સમાવેશ કર્યો ન હતો, જેણે ઇઝરાયેલને વધુ નારાજ કર્યું.
ખતરો ખરેખર આટલો મોટો છે?
નિષ્ણાતો કહે છે કે સાઉદી અરેબિયાની સંરક્ષણ માળખાકીય સુવિધાઓ અને તકનીકી ક્ષમતાઓ હાલમાં ઇઝરાયેલની સમકક્ષ નથી. ઇઝરાયેલ પાસે 45 F-35 છે. 30 વધુ આવવાના છે. જો સાઉદી અરેબિયા આજે ઓર્ડર આપે તો પણ પ્રથમ ડિલિવરી ઓછામાં ઓછા સાત વર્ષ લેશે. પરંતુ ઈઝરાયેલની ચિંતા માત્ર આજની નથી. તે ભાવિ સત્તા સંતુલન વિશે ચિંતિત છે.
