(G.N.S) તા. 16
બેંગલુરુ,
રક્ષા મંત્રી શ્રી રાજનાથ સિંહે કર્ણાટકના બેંગલુરુમાં DRDOની ગેસ ટર્બાઇન રિસર્ચ એસ્ટાબ્લિશમેન્ટ (GTRE) ની મુલાકાત લીધી અને સ્વદેશી મિલિટરી ગેસ ટર્બાઇન એન્જિન ડેવલપમેન્ટ સંબંધિત ચાલી રહેલા પ્રોજેક્ટ્સની સ્થિતિની સમીક્ષા કરી. તેઓને સંસ્થાના આગામી પ્રોજેક્ટ્સ, ભારતીય ઉદ્યોગ સાથેના તેના જોડાણો, શૈક્ષણિક અને આરએન્ડડી સંસ્થાઓ અને સંરક્ષણ દળોને આપવામાં આવતી સહાય વિશે માહિતગાર કરવામાં આવ્યા હતા. તેમણે વિવિધ સ્વદેશી એન્જિન અને તેમના ભાગોનું પ્રદર્શન કરતા પ્રદર્શનની પણ મુલાકાત લીધી હતી અને કાવેરી એન્જિનના સંપૂર્ણ આફ્ટરબર્નર એન્જિન ટેસ્ટના સાક્ષી બન્યા હતા.
વૈજ્ઞાનિકો અને અધિકારીઓ સાથે વાર્તાલાપ કરતા, સંરક્ષણ પ્રધાને આત્મનિર્ભરતા દ્વારા રાષ્ટ્રીય સુરક્ષાને મજબૂત કરવાના તેના પ્રયાસો માટે GTREની પ્રશંસા કરી અને DRDOને ભારતની વ્યૂહાત્મક ક્ષમતાના પાયા તરીકે ગણાવ્યું. તેમણે વર્તમાન ઝડપથી વિકસતા ભૌગોલિક રાજકીય લેન્ડસ્કેપમાં એરો એન્જિન ટેક્નોલોજીમાં આત્મનિર્ભરતા હાંસલ કરવાના મહત્વ પર ભાર મૂક્યો અને કહ્યું કે ભારતમાં એરો એન્જિનના વિકાસને પ્રાથમિકતા આપવા માટે તમામ પ્રયાસો કરવામાં આવી રહ્યા છે. દરેક ક્ષેત્રમાં આત્મનિર્ભરતા હાંસલ કરવા માટે વડાપ્રધાન શ્રી નરેન્દ્ર મોદીની આગેવાની હેઠળની સરકારની પ્રતિબદ્ધતાનો પુનરોચ્ચાર કરતાં તેમણે કહ્યું હતું કે, “સપ્લાય ચેન તૂટી રહી છે અને નવી ઇકોસિસ્ટમ્સ વિકસિત થઈ રહી છે. સ્વદેશી જટિલ તકનીકો ધરાવતા રાષ્ટ્રો સુરક્ષિત અને ટકાઉ રહેશે.”
આ નિર્ણાયક ટેક્નોલોજી ક્ષેત્રે GTRE ના પ્રયત્નોને સ્વીકારતા શ્રી રાજનાથ સિંહે લેબને એરો એન્જિનમાં આત્મનિર્ભરતા હાંસલ કરીને અને સમગ્ર દેશમાં મજબૂત ઇકોસિસ્ટમ બનાવીને આગામી પેઢીના એન્જિનો પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવા અને પ્રયત્ન કરવા વિનંતી કરી. તેમણે ઉમેર્યું, “અમે એડવાન્સ્ડ મીડિયમ કોમ્બેટ એરક્રાફ્ટ (AMCA) ની ડિઝાઇન અને વિકાસમાં ઝડપથી આગળ વધી રહ્યા છીએ. અમે એરો એન્જિનના ક્ષેત્રમાં નિપુણતા હાંસલ કરવા માટે ભૂતકાળમાં ઘણા પ્રયત્નો કર્યા છે. હવે તે પ્રયત્નોને પૂર્ણ કરવાનો સમય આવી ગયો છે. અમે ફક્ત 5મી પેઢીના એન્જિનો સુધી અમારી જાતને મર્યાદિત ન રાખી શકીએ. આપણે 6ઠ્ઠી પેઢીના સંશોધન માટે શક્ય તેટલી વહેલી તકે અદ્યતન તકનીકોનો વિકાસ શરૂ કરવો જોઈએ. બુદ્ધિમત્તા, મશીન લર્નિંગ અને નવી સામગ્રીનો ઉપયોગ વધી રહ્યો છે, આપણે આગળ રહેવું જોઈએ.
સંરક્ષણ મંત્રીએ એરો એન્જિનના વિકાસને અત્યંત જટિલ પ્રયાસ તરીકે વર્ણવ્યો હતો, જે થર્મોડાયનેમિક્સ, મટીરિયલ સાયન્સ, ફ્લુઇડ મિકેનિક્સ અને એડવાન્સ્ડ મિકેનિકલ એન્જિનિયરિંગને એકીકૃત કરે છે. વિકસિત રાષ્ટ્રોને પણ નેક્સ્ટ જનરેશનના એન્જિનો વિકસાવવામાં 25-30 વર્ષનો સમય લાગે છે તેની નોંધ લેતા, તેમણે ભારતીય વૈજ્ઞાનિકોને રાષ્ટ્રની વ્યૂહાત્મક જરૂરિયાતોને ધ્યાનમાં રાખીને સમયમર્યાદા ઘટાડવા વિનંતી કરી. તેમણે તેને રાષ્ટ્રીય આકાંક્ષાઓ સાથે સંબંધિત કૉલ ગણાવ્યો અને કહ્યું, “આપણે સ્વીકારવું જોઈએ કે 20 વર્ષ વીતી ગયા છે અને અમારી પાસે માત્ર 5-7 વર્ષ બાકી છે.”
ઓપરેશન સિંદૂરનો ઉલ્લેખ કરતા શ્રી રાજનાથ સિંહે ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે ઓપરેશન દરમિયાન સંરક્ષણ દળોએ સંરક્ષણ ક્ષેત્રમાં ભારતની વધતી આત્મનિર્ભરતા દર્શાવી હતી. “સંચાર પ્રણાલી હોય, દેખરેખના સાધનો હોય કે હુમલાના શસ્ત્રો હોય, બધું સ્વદેશી હતું. આનાથી આપણા સૈનિકોનું મનોબળ વધ્યું અને નાગરિકોમાં ગર્વની લાગણી જગાવી. વિકસતા પડકારોને ધ્યાનમાં રાખીને, સ્વદેશી પ્રણાલીઓ પર વધુ ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવું અને આપણા દળોને વિશ્વ કક્ષાની સિસ્ટમો અને સાધનો પૂરા પાડવા હિતાવહ છે,” તેમણે કહ્યું.
સંરક્ષણ પ્રધાને એરો એન્જિન વિકાસ માટે યુકે સાથે સંયુક્ત અભ્યાસ માટે GTREની પ્રશંસા કરી હતી અને ઉમેર્યું હતું કે નેશનલ એરો એન્જિન મિશન હેઠળ એરો એન્જિન માટે ફ્રાન્સ સાથે પણ પ્રક્રિયા શરૂ કરવામાં આવી છે. તેમણે કહ્યું, “ફ્રાંસ અને યુકે બંને એરો એન્જિન ટેક્નોલોજીમાં ખૂબ જ અદ્યતન છે. આ સહયોગ અમને માત્ર નવી ટેક્નોલોજી શીખવાની તક જ નહીં આપે, પરંતુ છેલ્લા દાયકાઓમાં તેઓએ જે પડકારોનો સામનો કર્યો છે તે સમજવામાં પણ મદદ કરશે.”
શ્રી રાજનાથ સિંહે આવી જટિલ ટેક્નોલોજીના દ્વિ-ઉપયોગની સંભાવનાઓ પર પણ પ્રકાશ પાડ્યો હતો અને કહ્યું હતું કે GTRE ઉચ્ચ-તાપમાન સંયોજનો બનાવે છે, જે ભવિષ્યમાં નાગરિક ઉડ્ડયન, વીજ ઉત્પાદન અને અવકાશ ક્ષેત્રોને નોંધપાત્ર રીતે લાભ આપી શકે છે. તેમણે કહ્યું કે ભારત વિશ્વમાં સૌથી ઝડપથી વિકસતા નાગરિક ઉડ્ડયન બજારોમાંનું એક છે અને સંરક્ષણ એરો એન્જિનમાં આજે પ્રાપ્ત થયેલ તકનીકી પ્રગતિ આવતીકાલે નાગરિક ઉડ્ડયન અને આર્થિક વિકાસમાં પરિવર્તનકારી ભૂમિકા ભજવી શકે છે.
રક્ષા મંત્રીએ ભારત અને યુરોપિયન યુનિયન વચ્ચેના મુક્ત વેપાર કરારનો વિશેષ ઉલ્લેખ કરીને ભારત દ્વારા ઓફર કરાયેલી અસંખ્ય તકોનો લાભ લેવાનો પ્રયાસ કર્યો હતો, જે 18 વર્ષથી પેન્ડિંગ હતો અને હવે પૂર્ણ થયો છે. તેમણે કહ્યું કે આ વેપાર કરાર ભારતની વધતી આર્થિક અને રાજકીય શક્તિની સ્વીકૃતિ છે. તેમણે ગ્રીસના સંરક્ષણ પ્રધાન સાથેની તેમની તાજેતરની મુલાકાતનો પણ ઉલ્લેખ કર્યો, જેમણે કહ્યું કે તેઓ ભારતને ઉભરતી શક્તિ તરીકે નહીં પરંતુ એક મહાસત્તા તરીકે જુએ છે.
આ પ્રસંગે સંરક્ષણ વિભાગના સચિવ (R&D) અને DRDOના અધ્યક્ષ ડૉ. સમીર વી. કામત અને GTREના વરિષ્ઠ વૈજ્ઞાનિકો અને અધિકારીઓ ઉપસ્થિત રહ્યા હતા.
