માર્ગશીર્ષ મહિનો, જેને આગાહન માસ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે, તેને હિંદુ કેલેન્ડરના પવિત્ર મહિનાઓમાંનો એક ગણવામાં આવે છે. ભગવદ્ ગીતામાં ભગવાન શ્રીકૃષ્ણએ સ્વયં આ માસને તમામ માસમાં માર્ગશીર્ષ તરીકે વર્ણવ્યો છે. મતલબ કે આ મહિનો ભગવાન શ્રીકૃષ્ણને સૌથી પ્રિય છે. આ મહિનામાં સ્નાન, દાન, દીપ દાન અને ભગવાન કૃષ્ણની પૂજાનું વિશેષ મહત્વ છે. એવું માનવામાં આવે છે કે આ સમયગાળા દરમિયાન કરવામાં આવેલા પુણ્ય કાર્યો (જેમ કે દાન, પૂજા અને સેવા) પાપોનો નાશ કરે છે અને મોક્ષના દરવાજા ખોલે છે.
માર્ગશીર્ષ મહિનો ક્યારે શરૂ થાય છે?
હિંદુ કેલેન્ડર મુજબ, માર્ગશીર્ષ મહિનો કારતક પૂર્ણિમાના બીજા દિવસે શરૂ થાય છે. આ વર્ષે કારતક પૂર્ણિમા 5 નવેમ્બર, 2025 (બુધવાર)ના રોજ આવી રહી છે. તેથી, પંચાંગ મુજબ, માર્ગશીર્ષ મહિનો ગુરુવાર, 6 નવેમ્બર 2025થી શરૂ થશે. આ મહિનાનો અંત માર્ગશીર્ષ પૂર્ણિમાની સાથે થશે, જે 4 ડિસેમ્બર 2025ના રોજ છે.
માર્ગશીર્ષ માસનું ધાર્મિક મહત્વ
હિંદુ ધર્મમાં માર્ગશીર્ષ માસને જપ, તપ અને ધ્યાનનો મહિનો માનવામાં આવે છે. આ સમયગાળો માત્ર ધાર્મિક દૃષ્ટિકોણથી જ નહીં પરંતુ આધ્યાત્મિક શુદ્ધિ અને માનસિક શાંતિ માટે પણ ખૂબ જ શુભ છે. આ મહિનામાં વ્યક્તિએ પોતાના મન, વચન અને કાર્યોને શુદ્ધ કરીને ભગવાનની ભક્તિમાં લીન રહેવું જોઈએ. ભક્તિ અને સાધના માટે માર્ગશીર્ષ શ્રેષ્ઠ સમય માનવામાં આવે છે. આ સમયગાળામાં જપ, ધ્યાન અને દાન અન્ય મહિનાઓ કરતાં અનેક ગણું વધુ ફળદાયી હોય છે.
શાસ્ત્રો અનુસાર આ મહિનામાં ભગવાન વિષ્ણુ અને ભગવાન કૃષ્ણના મંત્રોનો નિયમિત જાપ કરવાથી માત્ર પાપોનો નાશ જ નથી થતો પરંતુ મનમાં સ્થિરતા અને શાંતિ પણ આવે છે.
માર્ગશીર્ષ મહિનામાં આ શુભ કાર્ય કરો
સ્નાન – માર્ગશીર્ષ મહિનામાં ગંગા, યમુના, નર્મદા અથવા અન્ય કોઈ પવિત્ર નદીમાં સ્નાન કરવું અત્યંત પુણ્યપૂર્ણ માનવામાં આવે છે. જો નદીમાં સ્નાન કરવું શક્ય ન હોય તો ઘરમાં નહાવાના પાણીમાં ગંગાજળ અથવા તુલસીના પાન મિક્સ કરવું પણ એટલું જ શુભ માનવામાં આવે છે. સૂર્યોદય પહેલા સ્નાન કરવાની ખાતરી કરો અને પછી ભગવાન વિષ્ણુનું સ્મરણ કરીને “ઓમ નમો ભગવતે નારાયણાય” નો જાપ કરો.
દાન – માર્ગશીર્ષ મહિનામાં દાનનું વિશેષ મહત્વ માનવામાં આવે છે. આ માસમાં દાન કરવાથી પાપોનો નાશ થાય છે અને પુણ્યની પ્રાપ્તિ થાય છે. તમે તમારી ક્ષમતા મુજબ ખોરાક, કપડાં, ધાબળો, ગોળ, તલ, ઘી, દીવો અથવા ધાતુના વાસણોનું દાન કરી શકો છો.
દીવો પ્રગટાવવો – માર્ગશીર્ષ માસમાં દીવો પ્રગટાવવો એ સૌથી મહત્વપૂર્ણ અને શુભ કાર્ય માનવામાં આવે છે. ખાસ તિથિઓ પર નદી કિનારે, તળાવ કે મંદિરના પરિસરમાં દીવા પ્રગટાવો. દરરોજ સાંજે તુલસીના છોડ પાસે દીવો પ્રગટાવવો ખૂબ જ શુભ માનવામાં આવે છે. આ મહિનામાં મંદિરમાં દીવો પ્રગટાવવાથી ઘરમાં સકારાત્મક ઉર્જા, સૌભાગ્ય અને શાંતિ આવે છે.
આ તહેવારો માર્ગશીર્ષમાં આવશે
કાલભૈરવ જયંતિ, ઉત્પન્ના એકાદશી, વિવાહ પંચમી, ગીતા જયંતી, મોક્ષદા એકાદશી, દત્તાત્રેય જયંતિ અને અન્નપૂર્ણા જયંતી માત્ર માર્ગશીર્ષ મહિનામાં જ ઉજવવામાં આવશે.
