ભારતીય રૂપિયામાં ગુરુવારે વધુ એક મોટો ઘટાડો નોંધાયો હતો, જે યુએસ ડોલર સામે 90.4675ના રેકોર્ડ નીચા સ્તરે પહોંચી ગયો હતો. આ સ્તરે 4 ડિસેમ્બરના રોજ નોંધાયેલા 90.42ના અગાઉના નીચા સ્તરને વટાવી દીધું હતું. રૂપિયાના સતત ઘટાડાને રોકવા માટે, ભારતીય રિઝર્વ બેંક (RBI) એ ચલણને વધુ નબળું પડતું અટકાવવા માટે બજારમાં હસ્તક્ષેપ કર્યો હતો.
2025માં રૂપિયામાં મોટો ઘટાડો
2025 રૂપિયા માટે પડકારજનક વર્ષ સાબિત થયું છે. આ વર્ષે અત્યાર સુધીમાં ચલણમાં 5% થી વધુનો ઘટાડો થયો છે, જે તેને વિશ્વની 31 મુખ્ય કરન્સીમાં ત્રીજી સૌથી ખરાબ પ્રદર્શન કરનારી ચલણ બનાવે છે. માત્ર ટર્કિશ લિરા અને આર્જેન્ટિનાના પેસો વધુ ખરાબ રહ્યા છે. ખાસ વાત એ છે કે આ ઘટાડો ત્યારે થઈ રહ્યો છે જ્યારે ગ્લોબલ ડૉલર ઈન્ડેક્સ 7%થી વધુ નબળો પડી ગયો છે.
રૂપિયો કેમ નબળો પડ્યો?
રૂપિયાના ઘટાડા માટે અનેક પરિબળો જવાબદાર છે. ભારતની વધતી જતી વેપાર ખાધ, યુએસ દ્વારા ભારતીય નિકાસ પર લાદવામાં આવેલ 50% ટેરિફ અને વિદેશી રોકાણકારો દ્વારા મૂડી બહાર આવવાથી રૂપિયા પર દબાણ આવ્યું છે. વધુમાં, યુએસમાં ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ વહીવટીતંત્ર સાથે અટકેલી વેપાર વાટાઘાટોએ બજારની અનિશ્ચિતતામાં વધુ વધારો કર્યો છે. રૂપિયો 90ના મનોવૈજ્ઞાનિક સ્તરને તોડીને ચલણ પરનું દબાણ વધુ વધ્યું છે. વર્તમાન વિનિમય દરે 2011ની સરખામણીએ રૂપિયાના મૂલ્યમાં 50%નો ઘટાડો કર્યો છે.
આરબીઆઈના પગલાં
આ સ્થિતિએ આરબીઆઈના ગવર્નર સંજય મલ્હોત્રા અને અન્ય કેન્દ્રીય બેંક અધિકારીઓ માટે પડકારો ઉભો કર્યો છે. તેઓએ નાણાંકીય અસ્થિરતાની પુનરાવૃત્તિને રોકવા માટે રૂપિયાની સ્થિતિસ્થાપકતા જાળવવા અને બજારની સ્થિરતા સુનિશ્ચિત કરવા વચ્ચે સંતુલન જાળવવું પડશે.
ભારતમાં હજુ પણ મૂડી નિયંત્રણો ચાલુ છે, જેનો અર્થ છે કે રૂપિયો સંપૂર્ણપણે કન્વર્ટિબલ નથી. આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં, રૂપિયાનો વેપાર મુખ્યત્વે NDF (નોન-ડિલિવરેબલ ફોરવર્ડ) માર્કેટમાં થાય છે, જ્યાં પતાવટ ડોલરમાં થાય છે. RBI બેંક ફોર ઈન્ટરનેશનલ સેટલમેન્ટ્સ (BIS) દ્વારા વિદેશી બજારોમાં હસ્તક્ષેપ કરે છે, જે સિંગાપોર, દુબઈ અને લંડનની મોટી બેંકો સાથે કામ કરે છે.
