ભારત હવે માત્ર વિદેશી સહાય લેતો દેશ નથી રહ્યો; તાજેતરના વર્ષોમાં, તે ઘણા દેશોને નાણાકીય સહાય અને લોન આપવાનું મહત્વનું પ્રદાતા બની ગયું છે. પડોશી દેશોથી લઈને આફ્રિકા અને લેટિન અમેરિકા સુધી, ભારતની નાણાકીય સહાય તેની વિદેશ નીતિનો મજબૂત ભાગ બની ગઈ છે. કેન્દ્ર સરકારના તાજેતરના બજેટના આંકડા સ્પષ્ટપણે દર્શાવે છે કે ભારત કયા દેશો પર સૌથી વધુ ખર્ચ કરી રહ્યું છે અને કયા દેશોને સૌથી વધુ મદદ મળી રહી છે. તો ચાલો તમને જણાવીએ કે ભારત કયા દેશોને લોન આપે છે અને કયા દેશ પર સૌથી વધુ દેવું છે.
વિદેશ મંત્રાલયને કેટલું બજેટ મળ્યું?
કેન્દ્રીય બજેટ 2024-25 નાણા પ્રધાન નિર્મલા સીતારમણ દ્વારા રજૂ કરાયેલા દસ્તાવેજો અનુસાર વિદેશ મંત્રાલયને આ વર્ષે ₹22,155 કરોડનું બજેટ આપવામાં આવ્યું છે. આ રકમ પાછલા નાણાકીય વર્ષ 2023-24 માટેના ₹18,050 કરોડના બજેટ અંદાજ કરતાં વધુ છે, પરંતુ ₹29,121 કરોડના સુધારેલા અંદાજ કરતાં ઓછી છે. 2024-25માં વિદેશી દેશોને અંદાજિત સહાય ₹5,667.56 કરોડ છે.
ભૂતાનને સૌથી વધુ ભારતીય સહાય મળે છે
બજેટના આંકડા અનુસાર, ભારત તરફથી ભૂટાનને સૌથી વધુ નાણાકીય સહાય મળે છે. નાણાકીય વર્ષ 2024-25માં, ભૂટાનને અંદાજે ₹2,068.56 કરોડની સહાય મળવાનો અંદાજ છે. જોકે, ગયા વર્ષની સરખામણીએ આ થોડું ઓછું છે. 2023-24માં ભૂટાન માટે સુધારેલ આંકડો આશરે ₹2,398.97 કરોડ હતો. ભૂટાન પછી નેપાળ, માલદીવ અને મોરેશિયસ જેવા દેશો ભારતને મદદની યાદીમાં ટોચ પર છે.
ભારત કયા દેશોને અને કેટલી લોન આપે છે?
1. ભૂટાન – ₹2,068.56 કરોડ
2. નેપાળ – ₹700 કરોડ
2. માલદીવ – ₹400 કરોડ
3. મોરેશિયસ – ₹370 કરોડ
4. મ્યાનમાર – ₹250 કરોડ
5. શ્રીલંકા – ₹245 કરોડ
6. અફઘાનિસ્તાન – ₹200 કરોડ
7. આફ્રિકન દેશ – ₹200 કરોડ
8. બાંગ્લાદેશ – ₹120 કરોડ
9. સેશેલ્સ – ₹40 કરોડ
10. લેટિન અમેરિકન દેશો – ₹30 કરોડ
ભારત પોતે કેટલું દેવું ધરાવે છે?
ભારત ઘણા દેશોને લોન આપે છે, પરંતુ સાથે સાથે ભારત ઘણા દેશો પાસેથી લોન પણ લે છે. ભારતના બાહ્ય દેવાની વાત કરીએ તો, માર્ચ 2020 ના અંત સુધીમાં, દેશનું કુલ બાહ્ય દેવું આશરે $558.5 બિલિયન સુધી પહોંચી ગયું હતું. વાણિજ્યિક ધિરાણ અને NRI થાપણોએ આમાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવી હતી. COVID-19 રોગચાળા દરમિયાન, ભારતે MSME, આરોગ્ય અને શિક્ષણ જેવા ક્ષેત્રોને ટેકો આપવા માટે વિશ્વ બેંક અને એશિયન ડેવલપમેન્ટ બેંક પાસેથી લોન પણ લીધી હતી. આજે ભારત 65 થી વધુ દેશોને અલગ-અલગ રીતે મદદ કરે છે.
