નવી દિલ્હી, 15 ડિસેમ્બર (NEWS4). ભારતમાં, ચાલુ નાણાકીય વર્ષ 2026 ના નવેમ્બર સુધી, યુનિફાઇડ પેમેન્ટ્સ ઇન્ટરફેસ (UPI) દ્વારા 805 કરોડ રૂપિયાની છેતરપિંડી કરવામાં આવી છે, જેમાં 10.64 લાખ ઘટનાઓ સામેલ છે. પાછલા નાણાકીય વર્ષોની સરખામણીમાં આ સંખ્યામાં વધારો થયો છે, કારણ કે UPIનો ઉપયોગ વધી રહ્યો છે. કેન્દ્રીય નાણા રાજ્ય મંત્રી પંકજ ચૌધરીએ સોમવારે લોકસભામાં આ માહિતી આપી હતી.
નાણાકીય વર્ષ 2024-25માં રૂ. 981 કરોડના UPI-સંબંધિત છેતરપિંડીના કેસ નોંધાયા હતા, જેમાં 12.64 લાખ બનાવોનો સમાવેશ થાય છે, જ્યારે 2023-24માં આ આંકડો રૂ. 1,087 કરોડ હતો, જેમાં 13.42 લાખ બનાવોનો સમાવેશ થાય છે.
મંત્રીએ કહ્યું કે દેશમાં ડિજિટલ પેમેન્ટ ટ્રાન્ઝેક્શન વધવાની સાથે છેતરપિંડીની ઘટનાઓ પણ વધી છે.
નાણાકીય વર્ષ 2022-23માં 573 કરોડ રૂપિયાની યુપીઆઈ સંબંધિત છેતરપિંડી થઈ હતી, જે 2021-22ની સરખામણીમાં ઘણી વધારે હતી, જ્યારે આ આંકડો 242 કરોડ રૂપિયા હતો. આ વૃદ્ધિ ડિજિટલ પેમેન્ટના વધતા ઉપયોગને કારણે છે.
સરકાર, રિઝર્વ બેંક ઓફ ઈન્ડિયા (RBI) અને નેશનલ પેમેન્ટ્સ કોર્પોરેશન ઓફ ઈન્ડિયા (NPCI) એ UPI ફ્રોડને રોકવા માટે ઘણા પગલાં લીધાં છે. આમાં ગ્રાહકના મોબાઇલ નંબર અને ઉપકરણ વચ્ચે ઉપકરણ બંધન, પિન દ્વારા દ્વિ-પગલાની ચકાસણી, દૈનિક વ્યવહારની મર્યાદા અને ચોક્કસ ઉપયોગના કેસોની મર્યાદાઓનો સમાવેશ થાય છે.
NPCI તમામ બેંકોને છેતરપિંડી મોનિટરિંગ માટે ઉકેલ પૂરો પાડે છે, જે ચેતવણીઓ જનરેટ કરવા અને શંકાસ્પદ વ્યવહારોને નકારવા માટે AI/ML આધારિત મોડલનો ઉપયોગ કરે છે. આ સાથે RBI અને બેંકોએ સાયબર ક્રાઈમના નિવારણ માટે જાગૃતિ અભિયાન શરૂ કર્યું છે, જેમાં SMS, રેડિયો અભિયાન અને પ્રચારનો સમાવેશ થાય છે.
વધુમાં, તમામ નાગરિકોને નાણાકીય છેતરપિંડી સહિતના સાયબર ગુનાઓની જાણ કરવામાં મદદ કરવા માટે, ગૃહ મંત્રાલયે નેશનલ સાયબર ક્રાઈમ રિપોર્ટિંગ પોર્ટલ અને સાયબર ક્રાઈમ હેલ્પલાઈન નંબર ‘1930’ શરૂ કર્યો છે.
બીજી બાજુ, દૂરસંચાર વિભાગ (DoT) એ ડિજિટલ ઇન્ટેલિજન્સ પ્લેટફોર્મ (DIP) અને ‘ચક્ષુ’ સુવિધા શરૂ કરી છે, જે નાગરિકોને કોલ, SMS અથવા WhatsApp પર મળેલા શંકાસ્પદ કપટપૂર્ણ સંદેશાઓની જાણ કરવામાં મદદ કરે છે, કેન્દ્રીય મંત્રીએ જણાવ્યું હતું.
NPCIના ડેટા અનુસાર, UPIનો ઉપયોગ ઝડપથી વધી રહ્યો છે. નવેમ્બર મહિનામાં UPI ટ્રાન્ઝેક્શનની સંખ્યા 32 ટકા વધીને 20.47 અબજ સુધી પહોંચી ગઈ છે. વધુમાં, ટ્રાન્ઝેક્શનનું મૂલ્ય 22 ટકા વધીને રૂ. 26.32 લાખ કરોડે પહોંચ્યું છે.
–NEWS4
દુર્ગેશ બહાદુર/ABS
