સરકાર અને રિઝર્વ બેંક ઓફ ઈન્ડિયા (RBI) દેશમાં કૃષિ, બાગાયત અને હાઉસિંગ ક્ષેત્રોને પ્રોત્સાહન આપવા માટે સતત પ્રયાસો કરી રહી છે, પરંતુ તેમ છતાં, બેંકો આ ક્ષેત્રોમાં લોન આપવામાં ખચકાટ અનુભવે છે. ખેડૂતો, બાગાયતકારો અને આવાસ યોજનાઓ હેઠળ લોન વિતરણમાં અપેક્ષિત પ્રગતિના અભાવે RBIએ હવે બેંકો પ્રત્યે કડક વલણ અપનાવ્યું છે. કેન્દ્રીય બેંકે સ્પષ્ટ સંકેતો આપ્યા છે કે પ્રાથમિકતા ક્ષેત્રની અવગણના કરવી બેંકો માટે મોંઘી સાબિત થઈ શકે છે.
સૂત્રોના જણાવ્યા અનુસાર, તાજેતરની સમીક્ષા બેઠકોમાં આરબીઆઈને જાણવા મળ્યું છે કે ઘણી બેંકો કૃષિ અને હાઉસિંગ સેક્ટરમાં નિર્ધારિત લક્ષ્યાંક મુજબ લોનનું વિતરણ કરી રહી નથી. ખાસ કરીને નાના અને સીમાંત ખેડૂતો, બાગાયત સાથે સંકળાયેલા લોકો અને પ્રધાનમંત્રી આવાસ યોજના જેવી યોજનાઓના લાભાર્થીઓને લોન મેળવવામાં ભારે મુશ્કેલીઓનો સામનો કરવો પડી રહ્યો છે. જેના કારણે ગ્રામીણ અર્થતંત્ર અને હાઉસિંગ સેક્ટર પર નકારાત્મક અસર પડી રહી છે.
આરબીઆઈએ બેંકોને સ્પષ્ટ સૂચના આપી છે કે પ્રાયોરિટી સેક્ટર લોન (પીએસએલ) હેઠળ ખેડૂતો, માળીઓ અને હાઉસિંગ સ્કીમોને લોન આપવામાં કોઈપણ પ્રકારની બેદરકારી સહન કરવામાં આવશે નહીં. કેન્દ્રીય બેંકે એમ પણ કહ્યું છે કે જોખમને ટાંકીને લોન આપવાનું ટાળવું યોગ્ય નથી, કારણ કે આ ક્ષેત્રો માટે સરકાર તરફથી ઘણી ગેરંટી અને સબસિડી યોજનાઓ પહેલાથી જ અસ્તિત્વમાં છે.
નિષ્ણાંતોનું કહેવું છે કે છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં એનપીએ (નોન પરફોર્મિંગ એસેટ્સ)ના ભયને કારણે બેંકો કૃષિ અને હાઉસિંગ લોનને લઈને સાવધ બની ગઈ છે. ઘણા કિસ્સાઓમાં જરૂરિયાતમંદ પાત્ર લાભાર્થીઓને પણ દસ્તાવેજો અને જટિલ પ્રક્રિયાઓના નામે લોન આપવાનો ઇનકાર કરવામાં આવે છે. આ માત્ર ખેડૂતોની ઉત્પાદન ક્ષમતાને જ અસર નથી કરી રહ્યું, પરંતુ બાગાયત અને ગ્રામીણ રોજગારને પણ અસર કરી રહ્યું છે.
આરબીઆઈએ બેંકોને ચેતવણી આપી છે કે જો પ્રાધાન્યતા ક્ષેત્રના લક્ષ્યોને અવગણવાનું ચાલુ રહેશે તો નિયમનકારી પગલાં લેવામાં આવી શકે છે. આમાં દંડ, વધારાની જોગવાઈઓ અથવા અન્ય કડક પગલાં શામેલ હોઈ શકે છે. ઉપરાંત, બેંકોને તેમની શાખાઓને કૃષિ અને હાઉસિંગ લોનના મામલામાં સંવેદનશીલતા અને તત્પરતા દર્શાવવા માટે કહેવામાં આવ્યું છે.
કૃષિ નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે સમયસર લોન ન મળવાને કારણે ખેડૂતો ખાનગી શાહુકારોની ચુંગાલમાં ફસાઈ જાય છે, જ્યાં તેમને ઊંચા વ્યાજે નાણાં લેવા પડે છે. જેના કારણે તેમની આર્થિક સ્થિતિ વધુ ખરાબ થાય છે. સાથે જ આવાસ યોજનાઓમાં વિલંબના કારણે ગરીબ અને મધ્યમ વર્ગના લોકોનું મકાન બનાવવાનું સપનું અધુરુ રહી જાય છે.
RBIની આ કડકતાને ગ્રામીણ અને હાઉસિંગ સેક્ટર માટે સકારાત્મક સંકેત માનવામાં આવી રહી છે. એવી અપેક્ષા છે કે સેન્ટ્રલ બેંકના દબાણ બાદ બેંકો તેમની નીતિમાં ફેરફાર કરશે અને ખેડૂતો, માળીઓ અને આવાસ યોજનાના લાભાર્થીઓને રાહત મળશે.
