શનિવારના યુએસ-ઇઝરાયેલ હુમલા માટેનો પાયો ડિસેમ્બરના અંતમાં મૂકવામાં આવ્યો હતો, જ્યારે ઇઝરાયેલના વડા પ્રધાન બેન્જામિન નેતન્યાહુએ માર-એ-લાગો ખાતે ટ્રમ્પ સાથે મુલાકાત કરી હતી. તે સમયે, ઈરાનમાં સરકાર વિરોધી દેખાવો હમણાં જ શરૂ થયા હતા, અને તે સ્પષ્ટ ન હતું કે તેઓ કેટલા મોટા બનશે. નેતન્યાહુએ અગાઉની સંયુક્ત સૈન્ય કાર્યવાહી બાદ આગામી વ્યૂહરચના અંગે ચર્ચા કરી હતી, જે મુખ્યત્વે ઈરાનની બેલેસ્ટિક મિસાઈલ ક્ષમતાઓ પર કેન્દ્રિત હતી અને તેનું આયોજન મે મહિનાની આસપાસ કરવામાં આવ્યું હતું. જો કે, થોડા દિવસોમાં પરિસ્થિતિ બદલાઈ ગઈ.
ઈરાની સરકારે વિરોધ પ્રદર્શનોને નિર્દયતાથી દબાવી દીધા અને હજારો લોકો માર્યા ગયા હોવાના અહેવાલ છે. ટ્રમ્પે સોશિયલ મીડિયા પર લખ્યું, “મદદ ચાલુ છે” અને વિરોધીઓને સરકારી સુવિધાઓ પર કબજો કરવા વિનંતી કરી. 14 જાન્યુઆરીના રોજ, ટ્રમ્પ હુમલાનો આદેશ આપવાના હતા, પરંતુ પાછા ફર્યા. તેના બદલે, તેણે મધ્ય પૂર્વમાં મોટી સૈન્ય જમાવટ શરૂ કરી અને ગુપ્ત રીતે ઇઝરાયેલ સાથે સંયુક્ત ઓપરેશનનું આયોજન કરવાનું શરૂ કર્યું.
ઓપરેશન ‘એપિક ફ્યુરી’ અને ‘રોરિંગ લાયન’નું આયોજન વોશિંગ્ટનમાં કરવામાં આવ્યું હતું
આગામી થોડા અઠવાડિયામાં, મોસાદના વડા, ઇઝરાયેલી લશ્કરી ગુપ્તચર વડા અને IDF ચીફ ઓફ સ્ટાફે વોશિંગ્ટનની મુલાકાત લીધી. ત્યાં ઓપરેશન ‘એપિક ફ્યુરી’ અને ‘ઓપરેશન રોરિંગ લાયન’નું આયોજન કરવામાં આવ્યું હતું. આ સમય દરમિયાન, ટ્રમ્પે એ પણ પરીક્ષણ કર્યું કે શું ઈરાનને તેની શરતો સ્વીકારવા દબાણ કરવા માટે લશ્કરી દબાણનો ઉપયોગ કરી શકાય છે. ફેબ્રુઆરીની શરૂઆતમાં અમેરિકા અને ઈરાન ઓમાનમાં મળ્યા હતા. થોડા દિવસો પછી, નેતન્યાહુ વાટાઘાટો અને સંભવિત સંયુક્ત હુમલા અંગે ચર્ચા કરવા વોશિંગ્ટન પહોંચ્યા.
ટ્રમ્પના રાજદૂતો, જેરેડ કુશનર અને સ્ટીવ વિટકોફ, શરૂઆતમાં સમજૂતી માટે ઓછી આશા જોતા હતા, પરંતુ વાટાઘાટો ચાલુ રાખી હતી. ઈરાનને સ્પષ્ટપણે કહેવામાં આવ્યું હતું કે જો ટૂંક સમયમાં કોઈ નક્કર પ્રગતિ નહીં થાય તો સૈન્ય કાર્યવાહી જરૂરી બનશે. જિનીવા બેઠકના એક અઠવાડિયા પહેલા, યુએસ અને ઇઝરાયેલે હુમલા માટે કામચલાઉ તારીખ નક્કી કરી હતી – તે જ શનિવારે જ્યારે ખામેનીએ તેમના સરકારી કમ્પાઉન્ડમાં તેમની નિયમિત બેઠક યોજી હતી. પડકાર એ હતો કે શંકાથી બચવું અને તેમને તેમના ભૂગર્ભ બંકરમાં પાછા જતા અટકાવવું. ઇઝરાયેલના ગુપ્તચર અધિકારીના જણાવ્યા અનુસાર, ખામેનીની સંભવિત હત્યા અંગેના મીડિયા અહેવાલોએ થોડી ચિંતા પેદા કરી હતી, પરંતુ તેની યોજનાઓ બદલી ન હતી.
જીનીવામાં છેલ્લી વાતચીત
કુશનર અને વિટકોફ ગુરુવારે જીનીવા પહોંચ્યા હતા. તે પહેલાથી જ જાણતો હતો કે આ સોદો મુશ્કેલ છે, પરંતુ તેણે ઈરાનને બતાવવા માટે બેઠક યોજી હતી કે રાજદ્વારી કામ કરી રહી છે. “વાટાઘાટોનો નિયમ એ છે કે સોદો શક્ય છે કે નહીં તે ઝડપથી સમજવું,” એક યુએસ અધિકારીએ જણાવ્યું હતું. આ બેઠકમાં ઈરાન અમેરિકાની સ્થિતિની નજીક પણ નહોતું આવ્યું. યુએસ અધિકારીઓના જણાવ્યા અનુસાર, ત્રણ મુદ્દાઓ પર કોઈ કરાર થયો ન હતો:
પરમાણુ કાર્યક્રમ: યુ.એસ.એ ઈરાનને તેના નાગરિક પરમાણુ કાર્યક્રમ માટે મફત બળતણની ઓફર કરી જો તે યુરેનિયમ સંવર્ધન કરવાનું છોડી દે. ઈરાને ના પાડી.
બેલેસ્ટિક મિસાઈલ પ્રોગ્રામ: ઈરાને તેની મિસાઈલ ક્ષમતા અંગે ચર્ચા કરવાનો ઇનકાર કર્યો હતો.
પ્રાદેશિક જૂથોને ભંડોળ: ઈરાને પ્રાદેશિક લશ્કરી જૂથોને તે જે સમર્થન પૂરું પાડે છે તેની ચર્ચા પણ કરી ન હતી.
અધિકારીઓનું કહેવું છે કે ગુપ્તચર અહેવાલો સૂચવે છે કે ઈરાન કથિત રીતે નાશ પામેલા પરમાણુ કેન્દ્રોનું પુનઃનિર્માણ કરી રહ્યું છે. જ્યારે યુએસ ટીમે નક્કર દરખાસ્ત માટે પૂછ્યું, ત્યારે ઈરાને સંવર્ધનની જરૂરિયાતો દર્શાવતો સાત પાનાનો દસ્તાવેજ સબમિટ કર્યો. યુએસએ તેને 2015ના કરાર કરતાં વધુ ગણાવ્યું હતું.
છેલ્લા કલાકો
જીનીવા બાદ ઓમાનના વિદેશ મંત્રી વોશિંગ્ટન પહોંચ્યા અને છેલ્લી ઘડીનો પ્રયાસ કર્યો, પરંતુ ત્યાં સુધીમાં ટ્રમ્પે મન બનાવી લીધું હતું. જ્યારે એક આરબ અધિકારીએ શુક્રવારે વિટકોફને પૂછ્યું કે શું હુમલો થઈ શકે છે, ત્યારે તેણે પ્રશ્ન ટાળ્યો. શનિવારે સવારે, અપેક્ષા મુજબ, ખામેનીએ તેમના સહયોગીઓની બેઠક બોલાવી.
તે જ સમયે, તેહરાનમાં વધુ બે સુરક્ષા બેઠકો ચાલી રહી હતી. થોડીવાર બાદ ત્રણેય જગ્યાએ એક સાથે હુમલા થયા હતા. ઈઝરાયેલના એક અધિકારીએ કહ્યું, “જો ઈરાને જીનીવામાં ટ્રમ્પની શરતો સ્વીકારી હોત તો હુમલો ટાળી શકાયો હોત. પરંતુ તેમને લાગતું હતું કે ટ્રમ્પ કંઈ કરશે નહીં. તેઓ ખોટા સાબિત થયા છે.”
