અમેરિકા અને ઈઝરાયેલ ઈરાન પર સતત હુમલા કરી રહ્યા છે. આ હુમલામાં ઈરાનના સર્વોચ્ચ નેતા આયાતુલ્લા અલી ખમેનીનું પણ મોત થયું હતું. તેના બદલામાં ઈરાને ઈઝરાયેલ, સાઉદી અરેબિયા, કતાર, યુનાઈટેડ આરબ અમીરાત, ઓમાન અને કુવૈત સહિતના અનેક દેશો પર મિસાઈલ છોડાવી હતી. જેના કારણે તણાવમાં વધુ વધારો થયો છે. આ યુદ્ધે દુનિયાભરના લોકોને ડરાવ્યા છે. હવે સવાલ એ છે કે મધ્ય પૂર્વના બે દેશો વચ્ચેની મિત્રતા દુશ્મનીમાં કેવી રીતે બદલાઈ? આવો જાણીએ આ પાછળની વાર્તા. ઈઝરાયેલ અને ઈરાન વચ્ચેની આજની દુશ્મનાવટના મૂળ ઈતિહાસમાં ઊંડા છે. 1948માં ઈઝરાયેલની સ્થાપના સમયે ઈરાન તુર્કી પછી ઈઝરાયેલને એક રાજ્ય તરીકે માન્યતા આપનારો બીજો મુસ્લિમ બહુમતી ધરાવતો દેશ હતો. તે સમયે બંને દેશો વચ્ચેના સંબંધો સારા હતા, પરંતુ સમય સાથે વસ્તુઓ બગડતી ગઈ.
ઈરાન-ઈઝરાયેલ સંબંધોમાં તિરાડની શરૂઆત
1979 સુધી ઈઝરાયેલ અને ઈરાન વચ્ચેના સંબંધો મૈત્રીપૂર્ણ હતા. ઈરાન તે સમયે પહલવી વંશના શાહના શાસન હેઠળ રાજાશાહી હતું અને તે યુ.એસ.નું મહત્વપૂર્ણ સાથી હતું. ઈઝરાયલના સ્થાપક ડેવિડ બેન-ગુરિયોને તેના આરબ પડોશીઓની નારાજગી છતાં ઈરાન સાથે મિત્રતા કરી હતી. જો કે, ઈરાને 1948ની પેલેસ્ટાઈન વિભાજન યોજનાનો વિરોધ કર્યો. તેમ છતાં, તેણે ઈઝરાયેલને માન્યતા આપી.
પરંતુ 1979માં આયાતુલ્લા ખોમેનીની ઇસ્લામિક ક્રાંતિએ બધું બદલી નાખ્યું. ક્રાંતિકારીઓએ શાહને હટાવીને ઈસ્લામિક રિપબ્લિકની સ્થાપના કરી. ખોમેનીએ પોતાને “દલિતોના રક્ષક” જાહેર કર્યા અને યુએસ અને ઇઝરાયેલના “સામ્રાજ્યવાદ” ને નકારી કાઢ્યા. નવી સરકારે ઇઝરાયેલ સાથેના તમામ સંબંધો તોડી નાખ્યા, ઇઝરાયેલના પાસપોર્ટને અમાન્ય કરી દીધા અને તેહરાન એમ્બેસીને પેલેસ્ટાઇન લિબરેશન ઓર્ગેનાઇઝેશન (PLO)ને સોંપી દીધી, જે પેલેસ્ટાઇન રાજ્ય માટે લડી રહી હતી.
પેલેસ્ટાઈન મુદ્દે વધતી જતી દુશ્મનાવટ
ઇન્ટરનેશનલ ક્રાઇસિસ ગ્રૂપ સેન્ટર ખાતે ઇરાન પ્રોગ્રામના ડિરેક્ટર અલી વેઝના જણાવ્યા અનુસાર, ઇઝરાયેલ વિરોધી ભાવના નવી ઇરાની સરકારની મુખ્ય નીતિનો ભાગ હતી. તે સમયે, ઘણા ઈરાની નેતાઓ લેબનોનમાં પેલેસ્ટિનિયનો સાથે ગેરિલા યુદ્ધમાં સામેલ હતા, તેમની સહાનુભૂતિમાં વધારો થયો. નવું ઈરાન પોતાને ઈસ્લામિક શક્તિ તરીકે બતાવવા માંગતું હતું.
આ કારણોસર, તેણે પેલેસ્ટિનિયન મુદ્દો ઉઠાવ્યો, જે તે સમયે મોટાભાગના આરબ મુસ્લિમ દેશો દ્વારા ત્યજી દેવામાં આવ્યો હતો. ખોમેનીએ પેલેસ્ટિનિયન કારણ પર પોતાનો દાવો રજૂ કર્યો અને તેહરાનમાં મોટા દેખાવો સામાન્ય બન્યા. ઈઝરાયેલમાં ઈરાન વિરોધી ભાવના 1990 ના દાયકા સુધી મજબૂત બની ન હતી, કારણ કે સદ્દામ હુસૈનનું ઈરાક એક મોટું જોખમ હતું. ઇઝરાયેલે “ઇરાન-કોન્ટ્રા” સોદામાં પણ ભૂમિકા ભજવી હતી, જેમાં અમેરિકાએ ઇરાક યુદ્ધ માટે ઇરાનને શસ્ત્રો પૂરા પાડ્યા હતા. જોકે, બાદમાં ઈઝરાયેલે ઈરાનને તેના અસ્તિત્વ માટે ખતરો ગણાવ્યો હતો.
શેડો વોરથી ન્યુક્લિયર બેઝ સુધી
સાઉદી અરેબિયા જેવા દુશ્મનોને રોકવા માટે, ઈરાને “પ્રતિકારની ધરી” નેટવર્ક બનાવ્યું, જેમાં હિઝબોલ્લાહ જેવા સંગઠનોનો સમાવેશ થાય છે, જે લેબનોનથી યમન સુધી વિસ્તરે છે. ઇઝરાયેલે આ હુમલાઓ તેને “શેડો વોર” તરીકે ઓળખાવ્યા હતા, જેમાં બંને પક્ષો કોઇપણ સત્તાવાર પુષ્ટિ વગર કામ કરે છે.
ઈઝરાયેલનું મુખ્ય ધ્યાન ઈરાનના પરમાણુ કાર્યક્રમને રોકવા પર છે. આ ઈરાનના નાગરિક ઈરાદાના દાવાને નકારી કાઢે છે. ઈરાનની સુવિધાઓને સ્ટક્સનેટ વાયરસથી નુકસાન થયું હતું. ઈરાન ઈઝરાયેલને વૈજ્ઞાનિકોની હત્યા માટે જવાબદાર માને છે, જેમ કે 2020માં મોહસેન ફખરીઝાદેહની હત્યા.
