યુએસએ ભારત પર ઊંચા ટેરિફ લાદ્યા પછી, સરકારે નિકાસકારો માટે વૈકલ્પિક બજારો શોધવાની વ્યૂહરચના અપનાવી અને આ પ્રક્રિયામાં ચીન સહિત અન્ય દેશો સાથે વેપાર સંબંધોને મજબૂત કરવાનો પ્રયાસ કર્યો. આમાં ડોકલામ સ્ટેન્ડઓફ જેવા જૂના વિવાદોને બાજુ પર રાખીને આર્થિક સહયોગ વધારવાની ઈચ્છા વ્યક્ત કરવી અને ભારતીય બજારને ચાઈનીઝ ઉત્પાદનો માટે પ્રમાણમાં ખોલવાનો સમાવેશ થાય છે. જોકે, તાજેતરના આંકડાએ સરકારની ચિંતામાં નોંધપાત્ર વધારો કર્યો છે. ગ્લોબલ ટ્રેડ રિસર્ચ ઇનિશિયેટિવ (GTRI)ના અહેવાલ મુજબ, ચીન સાથે ભારતની વેપાર ખાધ સતત વધી રહી છે અને 2025 સુધીમાં US$106 બિલિયન સુધી પહોંચવાનો અંદાજ છે, જે ખૂબ જ ચિંતાજનક સ્તર છે.
આ અહેવાલે ભારે ખળભળાટ મચાવ્યો છે
રિપોર્ટમાં જણાવાયું છે કે 2021માં ભારતની ચીનમાં નિકાસ 23 અબજ ડોલર હતી, જે 2022માં ઘટીને 15.2 અબજ ડોલર, 2023માં 14.5 અબજ ડોલર અને 2024માં સહેજ વધીને 15.1 અબજ ડોલર થઈ હતી, જ્યારે 2025માં તે 17.5 અબજ ડોલર સુધી પહોંચવાનો અંદાજ છે. ચીનની અપેક્ષાથી વિપરીત ભારતની નિકાસ ઝડપથી વધી રહી છે. 2025 સુધીમાં $123.5 બિલિયન, જેના કારણે વેપાર ખાધ 2021માં $64.7 બિલિયનથી વધીને 2024માં $94.5 બિલિયન અને પછી 2025માં $106 બિલિયન થઈ ગઈ.
જીટીઆરઆઈના સ્થાપક અજય શ્રીવાસ્તવના જણાવ્યા અનુસાર, ચીનમાંથી ભારતની લગભગ 80 ટકા આયાત માત્ર ચાર મુખ્ય શ્રેણીઓમાં કેન્દ્રિત છે: ઈલેક્ટ્રોનિક્સ, મશીનરી, ઓર્ગેનિક કેમિકલ અને પ્લાસ્ટિક, જે ભારતની ઔદ્યોગિક નિર્ભરતાને પણ દર્શાવે છે. દરમિયાન, વાણિજ્ય અને ઉદ્યોગ રાજ્ય પ્રધાન, જિતિન પ્રસાદે સંસદને માહિતી આપી હતી કે આ વેપાર ખાધ મુખ્યત્વે કાચા માલ, મધ્યવર્તી માલ અને કેપિટલ ગુડ્સ, જેમ કે ઓટો કમ્પોનન્ટ્સ, ઈલેક્ટ્રોનિક અને મોબાઈલ ફોનના ભાગો, મશીનરી અને સક્રિય ફાર્માસ્યુટિકલ ઘટકોની આયાતને કારણે છે, જેનો ઉપયોગ ભારતમાં તૈયાર ઉત્પાદનો બનાવવા માટે થાય છે, જે પછી નિકાસ કરવામાં આવે છે.
ચીન સાથે વેપાર ખાધ વધવાની શક્યતા છે
પરિસ્થિતિની ગંભીરતાને ધ્યાનમાં રાખીને, સરકારે આયાત-નિકાસના વલણોની સમીક્ષા કરવા અને જરૂરી સુધારાત્મક પગલાં સૂચવવા માટે આંતર-મંત્રાલય સમિતિની રચના કરવાની પણ જાહેરાત કરી છે. રસપ્રદ વાત એ છે કે તાજેતરના મહિનાઓમાં ચીનમાં ભારતની નિકાસ ઝડપથી વધી છે. નવેમ્બરમાં, આ 90 ટકા વધીને $2.2 બિલિયન થયું હતું અને એપ્રિલ અને નવેમ્બર વચ્ચે કુલ નિકાસમાં 33 ટકાનો વધારો થયો હતો. જો કે, આ વૃદ્ધિ આયાત કરતા ઓછી સાબિત થઈ રહી છે, જેના કારણે ચીન સાથે ભારતની વધતી જતી વેપાર ખાધ સરકાર માટે મોટો આર્થિક અને વ્યૂહાત્મક પડકાર બની રહી છે.
